Martin Beck upphátt
Eftir að ég loksins gafst upp á andstöðunni við Storytel var eitt mitt fyrsta verk að hlusta á fimm bækur um Martin Beck og félaga fyrir svefninn. Það var augljós kostur þar sem ég á nú þegar tíu binda safn af bókum Maj Sjöwall (1935–2020) og Per Wahlöö (1926–1975), keypt í Danmörku fyrir 20 árum eða svo. Þau Sjöwall og Wahlöö voru sem kunnugt er par en þó aldrei gift; einnig marxísk og snillingar í frásagnartækni sem ég er enn fullur aðdáunar á. Ég hafði kynnst þessum bókum fyrst á dönsku (mamma og pabbi áttu þær allar nema þá fyrstu) en lesið þær á sænsku líka (m.a. þá fyrstu) og kynntist þeim í fyrsta skipti á íslensku í upplestri Kristjáns Franklín Magnúss á Storytel. Frekari kynni staðfesta aðeins aðdáun mína þó að augljóslega verði margt fyrir mér í hvert sinn, t.d. hversu iðin þau eru að lýsa brjóstum kvenna af stakri nákvæmni. Ég er enginn púritani en bendi þó að engar sambærilegar lýsingar finnast á karlkyns persónum í verkum þeirra og því velti ég fyrir mér hvort Wahlöö hafi verið eins og frændi minn teiknarinn sem tók að sér að teikna risabobbinga á allar skólasystur sínar í Faununa í MR á sínum tíma.
Ég hef áður minnst á Lögguna sem hló sem sennilega er besta bókin af þeim öllum tíu. Sú versta er bók númer 10 (Terroristerne), eina bókin þar sem marxisminn drekkir sögunni og bók númer tvö (Maðurinn sem hvarf) sem er sérkennilega miklu leiðinlegri en hinar. Mestu hæðum náði flokkurinn í bókum 3-5 en eftir það fór að halla lítillega undan fæti þó að enn mætti sjá snilldartakta í bókum 6-9 en kannski ekki alveg sömu sterku heild. Auðvitað fór svo að lokum að bæði kvikmyndargerðarmenn frá ýmsum löndum, m.a. hinn hæfileikaríki Bo Widerberg en líka bandarískir, hollenskir, þýskir og sovéskir kollegar hans, og að lokum sjónvarpsmenn tóku sögurnar til handargagns. Engin aðlögun er þó til sem jafnast neitt á við sögurnar sjálfar. Peter Haber lék Martin Beck árum saman en sögurnar voru flestar nýskrifaðar og ég get varla sagt að ég kannist við persónuna sem er þó afar sterk hjá höfundaparinu sjálfu.
Ólafur Jónsson og Þráinn Bertelsson þýddu bækurnar á íslensku en ég er vanastur dönskum texta Grete Juel Jørgensen. Finnst hún satt að segja aðeins liprari en íslensku þýðingarnar eða kannski fellur danska betur að hnyttni Sjöwalls og Wahlöö. Vegna þess að ég er alinn upp á 8. áratugnum er samfélagið sem lýst er í bókunum fjarska kunnuglegt þó að það sé ansi framandi nútímanum, m.a. hinar stanslausu reykingar (Martin Beck var áhangandi Florida-sígarettna sem kunnugt er) og drykkja. Erfiðara finnst mér að sætta mig við það hversu margar persónur verða að lokum málpípur kommúnismans þótt ég sé ekkert ósammála, einkum í ljósi þess að sú stefna var aldrei neitt sérstaklega áberandi hjá löggum á Vesturlöndum. Ekki er þó hægt að kvarta yfir persónusköpuninni hjá Sjöwall og Wahlöö, þau eru sannarlega Balzac og Tolstoj ofanverðrar 20. aldar. Enn á ég eftir að fara í Sjöwall og Wahlöö ferð til Svíþjóðar og skoða alla þá staði á Sveavägen eða Gamla stan sem koma við sögu í bókunum.
