Við höldum öll með Svarthöfða

Ég ætlaði að reyna að skrifa smá um Stjörnustríð (öðru sinni) án þess að kvarta um of yfir því risavaxna fléttugati að Obi-Wan Kenobi hafi ákveðið að fela sig áratugum saman í námunda við barn erkióvinarins og á heimaplánetu hans undir dulnefninu Ben Kenobi sem mér hefur alltaf þótt svipað og að nota lykilorðið 12345 eða nafn barnsins eða símanúmerið sitt á öll snjalltækin. Verra var þó þegar George Lucas tróð frægustu vélmennum sínum í forleikinn að Stjörnustríði til þess eins að hanga þar líkt og illa gerðir hlutir með lítinn tilgang og þó að það gangi engan veginn upp miðað við upphaflegu myndirnar. Stundum þarf að standast freistingar (eða enda eins og Jabba the Hut).

Þegar ég var barn langaði mig allra helst til að vera stórmoffi og hef þó enn ekki komist af því í hverju starfið felst. Þó sprakk Tjörvi stórmoffi (sem heillaði mig mjög átta ára gamlan) í loft upp í fyrstu myndinni um Stjörnustríð sem síðar var endurnefnd og kölluð fjórði hluti; fyrsta kastið hét hún ekkert nema Star Wars. Rétt fyrir þá miklu sprengingu blasir holdskarpur rómverskur prófíll hans við en Tjörvi var túlkaður af hinum kunna hryllingsmyndaleikara Peter Cushing sem áður hafði gert garðinn frægan sem hinn hræðilegi greifi frá Transilvaníu. Mér skilst að hann hafi aldrei komist að því heldur hvað stórmoffar beinlínis gerðu en þótti kaupið dágott og fékk að vera stígvélalaus í flestum atriðum enda þrengdu þau mjög að gamla manninum.

Ekki verður af George Lucas tekið að hann breytti forminu þegar hann bjó til margra þátta geimóperu knúinn wagnersku sjálfstrausti en við köllum í daglegu tali Stjörnustríð. Þegar ég var sjö ára leist mér ekkert á slíkar myndir og óttaðist að þær væru ekki fyrir viðkvæmar sálir en lét samt að lokum draga mig á þessa og hvílík áhrif hafði hún ekki á mann, ekki síst persónan Svarthöfði sem er þó aðeins í kvikmyndinni í 12 mínútur en ég man enn eftir að hafa séð hann fyrst aftan á kornflexpakka áður en kom að bíóferðinni. Hann gat kæft fólk með því að lyfta hendi vegna þess að hann hafði náð tökum á Mættinum en á engu öðru hafði átta ára ég viðlíka áhuga. Ég fagnaði þegar þessi óvættur lifði af þegar helstirnið sprakk því að innst inni hélt ég með honum. Það einkenndi fyrstu Stjörnustríðsmyndina að manneskjurnar í henni voru frekar einfeldingslega skrifaðar (skánuðu talsvert þegar Carrie Fisher fór að endurskrifa öll handritin) en dýptin var öll í vélmennunum (og þar á meðal kannski Svarthöfða sem er hálfur vélmaður) sem langléttast er fyrir áhorfandann að samsama sig með, tápmikla barninu og nöldrandi fóstrunni (súperegói fyrstu myndarinnar, mér finnst því vel til fundið að láta vákinn, id myndaflokksins, bjarga honum í næstu mynd). Eins og margar persónur frá tímunum áður en transfólk varð áberandi í menningunni dansaði C3PO á línu milli kynhlutverka, karlkyns samkvæmt þeirri fornu reglu að allt sé karlkyn sem ekki er sérmerkt en hafði þó enga sérlega karlmannlega eiginleika.

Öðru máli gegndi um Svarthöfða sem talar röddu svarts leikara (á þetta benti góð vinkona mín mér þegar hún var sjálf á svarta tímabilinu), er hávaxinn og þrekinn og afar karlmannlegur, langt umfram mennsku hetjurnar. Svarthöfði skálmar inn í myndina snemma og á hana síðan skuldlausa þó að allur leikur hans fari fram með svipbrigðum svipbrigðalausrar grímu sem gengur furðulega vel upp. Það var til lýta þegar Lucas fór seinna að krukka í myndunum eins og versti Gunnar Gunnarsson og lét Svarthöfða baula „Nooooo“ áður en hann skiptir um lið í þriðju mynd. Svipbrigðalaus gríman sagði þegar allt sem segja þurfti. Það er merkilegt að persóna sem aldrei sést framan í nái að tjá óræðar tilfinningar vel en takmörkuð tilfinningatjáning Svarthöfða, t.d. þegar hann hefur upplýst að hann sé faðir Loga og er um það bil að góma hann þegar Fálkanum tekst með kraftaverki litla vélmennisins að stökkva burt á ljóshraða, og við eigum þá von á að Svarthöfði kæfi undirmann sinn í reiðikasti eins og hann hefur gert tvisvar áður í sömu mynd en hann gerir það einmitt ekki heldur gengur hægum skrefum burt — sem er áhrifamikill fyrirboði þeirra straumhvarfa sem síðar urðu. Hver gæti trúað því að það væri hægt að tjá allt með því að ganga út á aðeins öðrum hraða en venjulega? Í stuttu máli náði Lucas (eða kannski Kasdan) virkilegu listrænu flugi þarna (sem sá fyrrnefndi síðan kappkostaði að gubba yfir) og ekki má gleyma vanmetna leikaranum David Prowse sem gekk og stóð fyrir Svarthöfða (fékk þó ekki að tala fyrir óvættinn þar sem hann mun hafa verið Bristolhreim) en hann á þessa hljóðu túlkun óskipta. Ég hefði líka getað kallað þennan pistula „David Prowse var betri leikari en haldið er fram“ því að það getur mikil túlkun falist í því að skálma og standa.

Svarthöfði átti í erfiðleikum með að koma aftan að andstæðingnum vegna síns þunga andardráttar sem astmasjúklingurinn ég átti auðvelt með að skilja. Alveg eins og vélmennin hafa meiri persónuleika en mannfólkið í Stjörnustríði, þá er hinn vélræni Svarthöfði eina persónan sem hefur líkamlegan skavanka sem er astminn. Hið sama gildir reyndar um hinn ógurlega Grievous hershöfðingja (jafnvel Eichmann var ekki banall í illsku sinni á við George Lucas að finna upp á nöfnum illmenna) í þriðju af yngri myndunum. Grievous virðist í fyrstu vera vélmenni en síðar sést að hann er blendingur af manni og vél og einnig hann á erfitt með að anda. Svona vorum við astmasjúklingarnir demóníseruð í þá gömlu góðu daga, áður en allir fóru að finna fyrir myglu og Samfylkingin gat í skinhelgi sinni lokað heilu skólunum veturlangt á milli þess sem hún aðstoðaði Ingu Sæland við að troða köttum og hundum í öll fjölbýlishúsi.

En síðan álit ég meginskilaboð Lucas að í raun séu vélmenni fólk en fólkið vélmenni. Þetta er ef til vill mesta nýjung Stjörnustríðsins, skilaboð sem hittu óhugnanlega vel í mark á síðasta fjórðungi 20. aldar. Þó að mannkyninu takist sennilega að fremja fjöldasjálfsmorð með öðrum hætti fyrst er það nú í nokkurri hættu að gróa saman við tækin eða stökkbreytast í risavaxinn símaþumal.