Fagrir en fáir dagar

Af einhverjum ástæðum hlotnaðist mér að láni bókin Young Romantics (2010) eftir Daisy Hay og ég las hana mér til skemmtunar á aðventunni. Hvenær var ég ekki að fara að lesa bók um vini mína Byron, Shelley og Keats? Ég var aðdáandi skáldsögu Penelope Fitzgerald um Novalis þó að líklega hafi ég ekki skrifað um hana hér (var að lesa hana í fyrstu covid-hrinunni og ekki búinn að endurvekja bloggið). Í ljósi drottnandi pestarinnar gat ég ekki annað en velt fyrir mér sjúku en fögru lífi þessa unga fólks sem aldrei varð nema æskufólk en náði að hugsa og skapa meira en flestir. Áhersla Hay er á flókið félagslíf hópsins, eins og alltaf hékk ungt listafólk með öðrum af svipuðu tagi á þessum tíma

Vegna þess að ég leyfi mér að vera aðdáandi bókarinnar Kristur: saga hugmyndar þó að hún sé eftir bróður minn sá ég auðvitað strax hliðstæður. Hay er ekki aðeins að skrifa um skáldin heldur ekki síður um sögurnar um þau og hvernig jafnvel grafreiturinn er saga sem er þó vafasöm sem ekki eru endilega góðar fréttir fyrir áhugamenn um þá fjarlægu norrænu sögu þar sem eina heimildin er kannski rúnaáletrun á steini. Þetta leiðir líka hugann að þeim misskilningi að ævi skáldsins sé á einhvern hátt „sannari” en ljóðin. Þvert á móti eigum við enn texta ljóðanna en allar frásagnir um ævina eru fullar af vafaatriðum, mótsögnum og goðsagnasköpun. Það á auðvitað ekki síst við um gaura eins og Shelley og Keats en saga Hay hefst á leit hennar að gröf beggja í Róm.

Þó að Hay hafi eðlilega mestan áhuga á Shelley, Keats og Byron verður ekki litið framhjá Leigh Hunt sem var eins konar félagsleg miðja þessarar tilteknu kynslóðar rómantískra listamanna. Ég bíð enn spenntur eftir sams konar íslenskri bók um heimili Jóns Sigurðssonar eftir fræðimann sem elskar að lesa 19. aldar bréf. Eða öllu heldur Jóns og Ingibjargar því að saga 19. aldar er ekki lengur einvörðungu karlasaga og Daisy Hay fjallar ekki minna um þær Claire, Mary og Marianne en strákana.

Þær eru jafnan kallaðar fornöfnum en þeir eftirnöfnum vegna þess að það var siðvenja tímans sem hana langar að flytja okkur lesendur til og vissulega vakti það mig til umhugsunar, alveg eins og þegar Sigurður Nordal kallar langömmu mína og vinkonu sína alltaf frú Theodóru. Nýlega sá ég einmitt afmælisrit hans frá 1946 þar sem landslið menntamanna og listamanna á grein, meira og minna allir helstu menn tímans, en þó ekki langamma sem var enn á lífi og mikil vinkona Sigurðar. Mig grunar sterklega að enginn hafi tekið eftir þessu á sínum tíma.

Ég las bókina einkum mér til skemmtunar enda er hún aðgengileg og fjörleg þó að mesta eftirtekt mína vekti viðureign Hay við þríhöfða þurs goðsagnasköpunarinnar, fyrir utan auðvitað misskiptingu mannsævinnar sem var enn meira sláandi í upphafi 19. aldar en nú. Sem maður sem er utan við flestar klíkur og áhrifamikla vinahópa og getur lítið tengt við íslenskt bókmenntalíf þrátt fyrir mikla ást á bókmenntum hef ég alltaf hrifist af sögum um unga, gáfaða og sjarmerandi vini sem trúa á hið háleita og það voru þau sannarlega, frábært efni í rómantískar goðsagnir þó að langlífust og áhrifamest allra hafi reynst vera konan sem dreymdi uppvakninginn sem vomað hefur yfir okkur alla tíð síðan.