Niflungahringur Kevins

Hinn amerískasti af öllum leikurum og leikstjórum, Kevin Costner, vinnur nú að epískri stórmynd í fjórum hlutum sem heitir Horizon og sá ég fyrsta hlutann um jólin en hinir munu vera enn í vinnslu; ég ætla að giska á að úr verði 13-14 tímar að lokum í stíl við Wagner sjálfan eða fjórtán binda skáldsöguna sem ég vinn sjálfur að um þessar mundir. Enn sem komið er hefur þetta epíska stórvirki Costners sem hann mun hafa dreymt um í 35 ár hvorki heillað gagnrýnendur né áhorfendur verulega en kannski er of snemmt að fella endanlegan dóm eftir aðeins fyrsta hlutann sem að vísu eru einir þrír tímar. Það hvarflar að mér að ein skýring sé að upphafið er í svo hægum takti og svo stappfullt af sviðskiptum og persónum að ég þurfti að byrja tvisvar sinnum á myndinni þegar ég sá hana á DR um jólin. Varð mér hugsað til vesalings fólksins sem aldrei nennir að byrja tvisvar á bókum eða bíómyndum og alls þess sem það ógæfusama fólk missir af. Sagan fjallar um landnám vestursins (Arizona, Montana og Wyoming eru nefnd) um 1860 og hrikaleg átök og ofbeldi þessa barbaríska heims, bæði milli hvítra landnema og apache-indíána en einnig eru fæðardeilur milli þeirra fyrrnefndu á pari við það sem gerist í Íslendingasögunum. Costner hafði áður gert fyrirtaks þátt um deilur Hatfield og McCoy-ættanna fyrir rúmum áratug og kannski var það nokkurs konar tilhlaup að þessu stórvirki hans.

Öfugt við það sem áður tíðkaðist vestra er sjónarhornið ekki lengur bundið við hvíta manninn. Fyrsti maðurinn sem við sjáum er vissulega landmælingamaður með kúluhatt að skrásetja eyðilandið í vestri ásamt syni sínum en þeir fyrstu sem við heyrum í eru tveir indíánakrakkar sem tala sitt eigið mál. Meira fáum við ekki að sjá í bili en seinna blasir við að Apache-menn hafa drepið þessa landnema og skeggjaður trúboði grefur líkin og verður fyrsti landneminn í bænum Horizon. Þrír krossar eru þar nöturleg áminning um hættuna sem vokir yfir öllum landnemum á þessu svæði. Dauð börn og unglingar verða síðan fleiri í þættinum, hugsanlega liður í uppreisn Costners gegn þeirri amerísku hasarmyndahefð að börnum verði alls ekki í hel komið. Sonur hans sjálfs sem Hayes Costner nefnist (sjá að neðan) leikur þannig einn ógæfusama landnemasoninn sem neyðist til að taka upp vopn gegn indíánum og lifir ekki inn í myndina miðja en þakka má fyrir að barna- og unglingamorðin eru ekki sýnd í beinni.

Í sögunni eru alls um sex meginfléttur sem allar eru vel þekktar úr öðrum eldri vestrum sern eru endursagðar hér í allt öðrum og stundum blæbrigðaríkari stíl. Feðgarnir Tuayeseh og Pionsenay eru ósammála um hvernig bregðast beri við ágengni hvíta mannsins. Pionsenay er fangi hinnar fornu hetjuhugsjónar sem grandaði mörgum á Sturlungaöld en eldri maðurinn telur ólíkt helstu ráðamönnum Evrópu ekkert vit í stríði og ólíklegt að Apachefólkið fari með sigur af hólmi í baráttunni við ofureflið. Þetta eru sígild sjónarmið sem leiða til klofnings í ættbálknum. Pionsenay ræðst á landnemabyggðina í Horizon og þar eru margir drepnir en Frances Kittredge (leikin af Siennu Miller) og dóttir hennar lifa af í kjallaraholu einni og er að lokum bjargað af nálægum herflokki þar sem skynsami og sanngjarni undirforinginn Gephardt (Sam Worthington) verður verndari þeirra og að lokum ástmaður Frances. Stráklingurinn Russell kemst undan á hestbaki og gengur síðar til liðs við höfuðleðurveiðara til að hefna fyrir fólk sitt. Virðist þeim kónum slétt sama um hvort hefndin bitnar á sekum eða saklausum.

Sjálfur birtist Kevin Costner ekki fyrr en eftir klukkutíma og leikur hann hestaprangarann Hayes Ellison sem tekur að sér unga konu (leikin af Jenu Malone) sem er á flótta undan Sykesbræðrum sem virðast vera hinir ófeilnustu rummungar og þeirra fremstur er hinn ljóshærði Caleb (sjá að ofan) sem er leikinn af Englendingi (Jamie Campbell Bower) eins og fúlmenni eru iðulega í bandarísku afþreyingarefni. Caleb Sykes er demónskur mjög en verður því miður ekki persóna í næstu myndum. Fleiri landnemar eru svo á vesturleið og foringi þeirra er Matthew Van Weyden, leikinn af Luke Wilson. Sá á fullt í fangi með enskt par sem á illa heima í vestrinu og er honum óþægur ljár í þúfu. Hér stefnir allt í sígilda samfélagsrýni í stíl Charles Dickens, Jóns Trausta og Guðrúnar frá Lundi þar sem persónurnar holdgera tiltekin iðulega stéttbundin viðhorf og tísku. Bandaríski herinn blandast inn í málið og við hlið góðmennisins Gephardt eru hinn kaldhæðni Houghton (Danny Huston) og hinn stóíski Riordan (Michael Rooker) sem hver horfir sínum augum á hlutverk hersins að gæta landnema en sá síðarnefndi er giftur skemmtilegri skvettu. Þá kynnumst við í sögulok hinum dularfulla Pickering (Giovanni Ribisi) sem hefur hvatt til þessa landnáms í óræðum tilgangi.

Eins og vonandi er skýrt er Horizon fjölþætt bíómynd í besta hópsögustíl Jakobínu Sigurðardóttur og annarra og við erum eiginlega rétt að kynnast persónunum því að þrjár myndir eru eftir. Einvalalið er í helstu hlutverkum, leikurinn iðulega lágstemmdur og greinilegt að Costner vill ekki færa okkur einfaldaða söguskoðun enn einu sinni. Þetta er öðruvísi Bandaríkjasaga þar sem konur, börn og indíánar fá að vera með á eigin forsendum líkt og í fremstu Íslendingasögum og siðferði hvítu karlanna er fjölbreyttara og grámóskulegra en gerðist á dögum kúreka með hvíta og svarta hatta. Þó að fyrsta kvikmyndin sé vissulega hæggeng á köflum og stundum margt ósagt er ég meira en til í næstu þrjár myndir eftir áhorfið.