Tryllisvædd Agatha

Á dögum Quizup komst ég upp á stig 28 í verkum Agöthu Christie ósigraður (held að það hafi verið um 300 viðureignir í röð sem ég vann) og kenndi eflaust ýmsum sem töldu sig þekkja verk Agöthu nauðsynlega auðmýkt. Ég nefni þetta ekki aðeins til að gorta heldur aðallega til að skýra hvers vegna engin von var til annars en ég horfði á nýja þáttinn Sevel Dials sem kom á Netflix í janúar. Ég horfði auðvitað á Skífurnar sjö ásamt fjölskyldunni þegar Sjónvarpið sýndi þá sjónvarpsmynd í september 1983 en í henni léku m.a. John Gielgud, Harry Andrews og Joyce Redman. Ég hafði ekki lesið bókina á þeim tíma því að ég lagðist ekki í enskan bókakost heimilisins fyrr en 1984–1985 þegar ég fór að geta lesið fullorðinsbækur á því máli. Sú góða mynd er frá gullöld Agöthuaðlagana 1974-1999 en góðar aðlaganir verka hennar eru fáar fyrir 1974 og því miður álíka sjaldgæfar á 21. öldinni. Ég var því fullur efasemda þegar nýja þáttaröðin hefst á manni í hringleikahúsi sem er eltur af ólmu nauti. Ekkert af þessu er í bókinni og mér finnst ekki liggja beint við að bæta því við.

Þar með er ekki sagt að allt sé vont við nýja þáttinn. Aðalpersóna bókarinnar, ‘Bundle’ Brent, leikin af hinni ungu Miu McKenna-Bruce, er sett enn frekar í forgrunn og höfð með í upphafsatriði þáttanna en það var hún ekki í bókinni eða eldri sjónvarpsmyndinni þar sem hún dróst inn í málið fyrir einbera tilviljun. Eins er Gerry Wade tekinn aðeins alvarlegar en í 1981-myndinni og er það ekki slæm hugmynd og að minni hyggju gild túlkun á bókinni. Atriðin þegar Bundle njósnar um leynifélagið Skífurnar sjö eru hæfilega krípí, jafnvel umfram eldri myndina. Það var gaman að sjá Gruber úr ‘Allo ‘allo (Guy Siner) enn á lífi og fjörgamlan í smáhlutverki og einnig kom skemmtilega á óvart að persónunni ‘Socks’ var haldið en hennar helsta einkenni er ofnotkun orðins „subtle“; einnig var bætt við tilgangslausri klaufalegri löggu sem hlýtur að vera leikinn af frænda leikstjórans. Öllu skiljanlegra er að Helena Bonham-Carter sé mætt til leiks í yfirgengilegu gervi og leikur lafði Caterham, persónu úr bókinni sem er breytt fullkomlega og reynist að lokum eiga þátt í sögufléttunni. Lafði Caterham var sleppt í 1981-aðlöguninni og hefði verið gaman að fá loksins að sjá hana eins og hún var hjá Agöthu. Ég kvarta ekkert yfir Helenu enda sópar af henni í hlutverkinu, hún fær sumar af bestu setningum lávarðarins úr bókinni, og persónan er engan veginn jafn fáránleg og sum persónusköpun í nýju Branagh-myndunum, en þetta er þó gott dæmi um handritshöfunda sem hafa of litla trú á upphaflega verkinu sem unnið er með.

Bundle er knúin áfram af skyldurækni og ást í þáttunum á meðan hún er fyrst og fremst að skemmta sér í bókinni. Rannsóknaraðferð hennar er í fyrstu að æða upp að fólki og slengja ásökunum framan í það. Það er fyrst í þætti 2 að sagan fer á rétta braut líkt og í bókinni þar sem Bundle misskildi orð deyjandi manns þannig að hún ætti að vinna með Jimmy Thesiger að lausn málsins. Jimmy var mjög eftirminnilegur í gömlu myndinni en er ágætlega leikinn núna af Edward Bluemel. Þetta er gott dæmi um persónu sem fær að halda sér úr bókinni og er einfaldlega túlkaður aðeins öðruvísi — auk þess er samleikur þeirra Miu góður og meðal þess besta í þættinum. Eins er með Martin Freeman í hlutverki lögregluforingjans Battle. Fyrst í stað vafðist Bilbó Baggi aðeins fyrir mér og eins hve vel Harry Andrews fór með hlutverkið forðum en Freeman nær þó að lokum að verða sá Atlas sem ber þáttinn á herðum sér. George Lomax er góð persóna úr bókinni og ágætlega túlkaður í þáttunum. Ella-Rae Smith fer líka ágætlega með hlutverk Loraine, systur hins látna sem í raun hefur lát hans á samviskunni. Hins vegar sakna ég mjög Coote-hjónanna úr gömlu sjónvarpsmyndinni — þeim er haldið en þau einfölduð til baga. Ekki finnst mér vel til fundið að breyta Bill Eversleigh úr vonbiðli Bundle í ‘gay best friend’ en það er sjálfsagt gert af svipuðum hvötum og að sumar persónurnar verða afrískar og indverskar. Sú viðleitni er góðra gjalda verð en það má þó halda því til haga að enn finnast samfélagskimar þar sem allir eru af sama kynþætti.

Agatha notaði sumar brellur sínar margoft en með breyttri endurtekningu og komst upp með það þess vegna. Í þessari sögu felst brellan í að rannsakandi glæps sé e.t.v. sjálfur morðinginn og auk heldur er sá snúningur að hið dularfulla leynifélag er allt annars eðlis en persónurnar telja í fyrstu. Margar nýjar gerðir verka Agöthu leggja mikla vinnu í ytri „períóðu“, þ.e. viðeigandi föt, en fólkið hvorki talar né hugsar á trúverðugan hátt miðað við tímann. Einhverjir hafa kallað þessa gerð „tryllisvæðingu“ Agöthu og má til sanns vegar færa; a.m.k. er talsvert um hlaup og köll í þáttunum og í lokaþættinum er langt og ótrúverðugt spennuatriði í lest. Mér finnst húmorinn almennt bestur í bókinni, næstbestur í sjónvarpsmyndinni frá 1981 og einna sístur í nýju þáttunum en handritshöfundurinn Colin Chibnall reynir vissulega. Ef til vill er það skiljanleg uppreisn gegn Downtown Abbey sem veldur því að yfirstéttarfólk verður iðulega að skrípamyndum í nýjum aðlögunum. Þannig var það ekki hjá Agöthu Christie en öfugt við það sem margir halda kemur aðalsfólk lítið við sögu í verkum hennar, flestar persónur hennar eru millistéttarfólk, herragarðar sjaldgæfir og íhaldssöm viðhorf og rasismi ekkert algengari en hjá rithöfundum þess tíma yfirleitt eins og ég ræddi í lengra máli hér.

Þó að nýja aðlögunin sé um margt dæmigerð fyrir nýjar Agöthuaðlaganir er hún ekki með þeim verstu eða fíflalegustu. Enn bíðum við nýrrar gullaldar en margt er vel gert og margir leikarar standa sig prýðisvel. Mér finnst ólíklegt að ég muni horfa á hana jafn oft og þá sem var gerð 1981 (að ofan má sjá John Gielgud leika Caterham lávarð nokkurn veginn eins og hann var í bókinni en þó mun eldri), til þess er hún aðeins of kærulaus í efnismeðferðinni.