Moldin eignast okkur

Elsta minning mín um kvikmyndina On Golden Pond (á dönsku Deres sensommer, sýnd um jólin á DR 2) er algert áhugaleysi foreldra minna á að fara á hana í bíó haustið 1982 þrátt fyrir mikinn félagslegan þrýsting, einkum frá ömmu. Þetta er enda hábandarískt leikrit svolítið í anda Driving Miss Daisy, samið af hinum kornunga Ernest Thompson sem af einhverjum ástæðum hefur haft mikinn áhuga á gömlu fólki þegar hann var 28 ára. Sennilega hefði ég verið vís til að skrifa um gamalt fólk á þeim aldri líka. Leikritið sló svo í gegn árið 1978 með sviðsleikurunum Tom Aldredge og Frances Sternhagen sem voru um fimmtugt þegar þau fóru með hlutverk öldruðu hjónanna Norman og Ethel Thayer. Raunar sló leikritið The Gin Game í gegn um svipað leyti en hjónin Hume Cronyn og Jessica Tandy fóru með aðalhlutverkin þar, eldra par á elliheimili. Á Íslandi 1980 hét það Rommý og Gísli Halldórsson og Sigríður Hagalín í aðalhlutverkunum (ég man ekki hvort Þráinn Karlsson og Sunna Borg léku þetta síðan á Akureyri en yrði ekki hissa).

Jane Fonda keypti kvikmyndaréttinn að leikritinu og fékk Mark Rydell (sem enn lifir í hárri elli) til að leikstýra en hann bjó m.a. til hlutverk fyrir son sinn Chris (síðhærði unglingurinn á myndinni að ofan). Jane sjálf vildi fá föður sinn Henry Fonda til að leika hinn geðilla gamlaða Norman Thayer Jr. Katharine Hepburn leikur svo Ethel konu hans í myndinni. Þau Henry Fonda höfðu aldrei leikið saman í kvikmynd á löngum ferli og kannski var hún fengin í hlutverkið í von um að þetta gamla en þó glænýja par hlyti að ryksuga upp óskarsverðlaunin sem gekk enda eftir. Myndir um venjulegt fólk voru líka í tísku þá, sbr. Ordinary People árið áður (sem mér finnst raunar mun dýpri og fremri mynd). Hepburn hafði ekki sést í neinum bíómyndum sem um munaði lengi og Fonda var gamall og deyjandi, búinn að fá heiðursóskar og samsvarandi gullhnött. Að sjá þau tvo á bát með hatta í tvo tíma var augljóslega eitthvað sem leikarar í akademíunni gátu fallið fyrir. Myndin var tekin í New Hampshire á fallegum stað.

Hinn aldraði Norman Thayer er geðstirður og sérvitur líkt og íslenskur bókhlöðudraugur. Hann hæðist að öllu í kringum sig og kemur flestum úr jafnvægi nema eiginkonunni Ethel sem er glaðsinna en ekki síður sérvitur — Katherine Hepburn að leika blöndu af öllum helstu fyrri hlutverkum sínum með miklum látum en vitaskuld umtalsverðum sjarma. Dóttirin sem á mjög erfitt með að lynda við pabbann (líkt og þeim Fondafeðginum í raun) kemur í heimsókn með nýjan kærasta og son hans og myndin fjallar að mestu um hvernig stráksi (sem er iðulega í afar stuttum stuttbuxum að sið þeirra tíma en sem hneyksla mjög nútímaameríkana) vingast við gömlu geðstirðu karlugluna sem er óðum að missa jarðtengingu og fæstir ná til. Myndin fer fram í sumarhúsi gömlu hjónanna sem flækjast um á bátum og eru mjög upptekin af lómunum á tjörninni sem eiga greinilega að vera táknrænir fyrir gömlu hjónin sjálf.

Það er ekkert plott í myndinni fyrir utan viðureign við gamlan silung sem kannski er ekki til (þó að sá gamli og stráksi telji sig hafa náð honum einu sinni), svolítið í anda Melville og Hemingway, og óbeint að fólkið í fjölskyldunni nær betur saman eftir að gamli fauskurinn hefur að lokum verið óvenju vænn við stjúpson dóttur sinnar. Seinasta korterið snýst um sögulegar sættir föður og dóttur, Fonda-feðginanna, sem lýkur með að Jane Fonda stingur sér til sunds aftur á bak fyrir feminismann og kallar Henry pabba í fyrsta sinn í myndinni (áður hefur hún notað skírnarnafn hans). Í raun og veru sættist fólk ekki alltaf svo auðveldlega en það gerist þó stundum og eflaust talsvert kaþarsis að horfa á það gerast í bíómynd. Eins að sá gamli virðist vera að fá hjartaáfall en það reynast þó ekki endalok hans (afi minn tók upp á svipuðu á áttræðisafmæli sínu sama ár og myndin var sýnd á Íslandi).

Mig minnir að mér hafi fundist myndin betri en ég átti von á í fyrra sinnið sem ég sá hana. Núna löngu síðar virðist hún einkum vera hálfgerð heimildarmynd um hryssingslega karlmenn af kynslóð afa míns sem reyndust þó iðulega ekki jafn hræðilegir og þeir sýndust..