Kvöldstund með Dmitri
Ég get ekki sagt að Dmitri Sjostakóvits sé mitt sérsvið en vinir mínir sóttu hátíðartónleika í Leipzig á hálfrar aldar ártíð hans síðastliðið vor og ég fékk síðar að njóta tónlistarinnar þaðan að hluta. Sjostakóvits er sem kunnugt er mjög umdeildur, ýmist talinn fremsta tónskáld 20. aldar eða annars flokks, en það er enginn vafi á því að hann var alvarlegt tónskáld sem var fjarri því einfaldur eða auðskilinn. Það var því kærkomið að kynnast honum betur eitt fagurt haustkvöldið í góðum hópi.
Dagskráin það kvöld voru sónata, tríó, kvartett, kvintett og sinfónía, þ.e. flytjendum fór fjölgandi eftir því sem leið á kvöldið. Fyrst var víólusónatan sem hann samdi í júlí 1975, skömmu fyrir andlátið. Hún var samin handa hinum þekkta víóluleikara Fjodor Drúsínin og barst honum í hendur þremur dögum fyrir andlát Sjostakovits. Víólur eru ekki vinsæl einleikshljóðfæri en Sjostakovits fetaði ekki troðnar slóðir í neinu. Verkið hefur þótt undir áhrifum frá Beethoven jafnt sem Alban Berg. Drúsínin flutti sónötuna fyrst heima hjá ekkju Dmitris á afmælisdegi hans en tónskáldið var þá nýlátið. Hið áhrifamikla píanótríó Sjostakóvits hafði ég vitaskuld heyrt áður. Það er eitt af stríðsverkum hans og ein af mörgum tilraunum til að fanga hrylling ófriðarins í tónlist. Martha Argerich var á píanóinu í upptökunni sem við hlýddum á en hinir frönsku Capuçonbræður með henni á fiðlu og selló.
Strengjakvartettinn númer 5 er ekki sá allra frægasti og ég minnist ekki að hafa heyrt hann fyrr, en við hlýddum á allegroþáttinn sem er afar módernískur a.m.k. frá mínu 19. aldar sjónarhorni. Kvintettinn er samt tiltölulega þekktur og vinsæll og er alls um hálftími í flutningi. Einhverjir vinir Dmitris höfðu efasemdir um hann á sínum tíma en hvað veit ég. Að lokum heyrðum við hluta af Stalingradsinfoníu tónskáldsins sem er vitaskuld ekki alveg jafn fræg og Leningradsinfonían og var ekki vel tekið á sínum tíma en mér fannst hún vekjandi og þykir líklegt að hún vinni á við hverja hlustun.
Það er stundum sagt að Sjostakovits sé sá seinasti í röð merkustu klassísku tónskálda en hafi ekki haft mikil áhrif utan Rússlands og Norðurlanda. Alfred Schnittke var auðvitað lærisveinn hans og sumir telja Britten og jafnvel John Adams undir áhrifum frá honum. Ekki er ég svo fróður að geta lagt mat á þetta en þótti gott að kynnast honum aðeins betur og ætla að halda náminu áfram.
