Myrkraverk í Mumbai
Mér hefur þótt tilhlýðilegt að lesa eina bók í heild sinni á jólunum og seinustu jól urðu þær þrjár en aðeins ein var nógu löng til að festa mig í sessi sem ofurlesanda, þ.e. tæplega 400 síður. Það var The Lost Man of Bombay (2022) eftir Vaseem Khan, afkastamikinn enskan glæpasagnahöfund sem hefur sett saman einar tíu sögur í fullri lengd í tveimur ritröðum. Seinni ritröðin fjallar um Persis Wadia, fyrstu konuna sem kemst í rannsóknarlögreglu Mumbai og leysir þar dularfull mál og ég las hana jóladag og annan í jólum. Khan er fæddur 1973 og er ættaður frá Indlandi en þó að sögur hans séu sviðsettar í fjölmennasta ríki heims um 1950 er hann ekki heimamaður og sögurnar eru kannski ekki góð heimild um hvaða augum Indverjar líta sögu Indlands á fyrstu árum hins unga lýðveldis. Sviðið er aftur á móti forvitnilegt og hann hefur afar góð tök á forminu. Kaflar eru stuttir og þeim lýkur iðulega á forvitnilegri uppgötvun sem heldur lesendum sannarlega við efnið enn um sinn.
Khan fleygir inn fjölmörgum þekktum hasarbókaminnum, s.s. dulmálsbréfum, fornu samsæri og óljósum venslum hinna myrtu. Rannsakendur þurfa að greiða úr flækjunni hægt og rólega sem er ævinlega skemmtilegast. Þar með er ekki sagt að lausn gátunnar sé áhugaverð og í þessu tilviki braut Khan gegn minni reglu um að hinn seki þurfi að vera eftirminnileg persóna með bitastæða sögu. Bakgrunnur glæpsins er vissulega forvitnilegur en sjálfur morðinginn hefur varla sést og fátt er um vísbendingar um hann sem eðlilegt er að lesandi taki eftir. Hvað sem því líður er sögusviðið áhugavert og ég fletti og fletti. Khan hefur greinilega hæfileika og ég er líklegur til að nálgast bækur hans á ný. Þó mætti hann leggja meira í sjálfan glæpinn.
Í viðtölum hefur komið fram að Khan hafi lengið dreymt um að komast á prent og var víst hafnað 200 sinnum áður en útgefendur bitu á. Ekki hef ég þurft að sýna viðlíka þol en sé vissulega sameiginlega þætti með Persis lögreglukonu og minni eigin löggu þó að mínir laganna verðir séu síður gefnir fyrir að rannsaka málin einir og eru þar af leiðandi ekki slegnir jafn oft í höfuðið og Persis eða lokaðir inni í skúmaskotum. Óhugnanleg er bókin þó ekki; stundum er minnst á raðmorðingja en frá upphafi blasir samt við að skýringin á glæpunum verður rökrétt og snýst ekki um óskiljanlegar fýsnir.
Skömmu eftir jól bætti ég við annarri bók eftir Vaseem Khan, Midnight at Malabar House (2020) sem reyndist vera fyrsta bókin í ritröðinni um Persis Wadia. Líkt og í hinni bókinni er það hin aðdáunarverða en örlítið taktlausa og jafnvel húmorlausa Persis sem ber bókina uppi en karlarnir eru ýmist hjálparhellur eða andstæðingar hennar. Sjálft morðmálið er stundum í aukahlutverki (og morðinginn ekki heldur áhugaverður) en lýsingin á Indlandi er ráðandi og óneitanleg forvitnileg fyrir okkur sem vitum allt of lítið um fjölmennasta land heimsins. Eins og í hinni bókinni skiptir máli að ráða dularfull skilaboð og auk heldur fer Persis í langferð til að leysa málið. Englendingurinn Archie hjálpar henni að leysa bæði málin. Hann er dæmigerð persóna sem sést aðeins í bókmenntum.
Húmor bókanna er frekar gráglettinn og stundum ögn grimmur. Ég er ann að velta fyrir mér hvað hænulíkingin um hinn óheppna Darius merkir (sjá að neðan). Auk heldur vakti athygli mína að í Midnight at Malabar House er Persis að lesa 1984 eftir George Orwell en mér sýnist það aðallega til skrauts. Öfugt við ritdómara Moggans finnst mér það alls ekki trúaratriði að hvergi sé minnst á bókmenntir eða menningu í sakamálasögum en það er þó mikilvægt að það sé markvisst en ekki handahófskennt, þ.e. eins og höfundurinn hafi leitað á timarit.is eftir samtímavísunum til að skapa vélræna tímavitund. Hvað um það er ég líklegur til að lesa fleiri bækur um Persis ef tækifæri gefast, vitandi að Khan kann galdur hinnar lokkandi frásagnar.
