Dýrslegur öskustrákur

Nýlega sá ég portúgölsku kvikmyndina Vofan (O fantasía), fyrstu mynd leikstjórans João Pedro Rodrigues, sem hluta af frumstæðu portúgölskunámi mínu (í henni er mjög lítið tal). Hún fjallar um unga öskukarlinn Sergio sem hefur orðið fyrir því óláni að eignast kærustuna Fatimu sem honum fellur ekkert sérstaklega við og hafnar að lokum. Hann er mun hrifnari af hundinum sínum, næstmikilvægustu persónu myndarinnar, upp að því marki að hann þykist stundum vera hundur. Annars lifir Sergio tvöföldu lífi, klifrar á húsþökum, starir fast á menn á almenningssalernum og flækist um götur Lisboa um nætur. Fyrir utan að kjassa hundinn sækist hann eftir mökum við ókunnuga. Einn slíkur er handjárnaður fangi í baksæti lögreglubíls sem hefur verið skilinn eftir af löggunni af óskýrðum orsökum og Sergio treður sér samstundis í baksætið með þessum bandingja og fróar honum. Strax þá áttaði ég á mig að myndinni væri hugsanlega ekki ætlað að vera raunsæisleg heldur vill Rodrigues nota kynóra til að rannsaka hugmyndina um nóttina sem dularfullt rými útlaga í leit að fullnægju. Þetta er ekki eina skiptið sem Sergio kemst í kast við lögregluna og virðist njóta þess að vera ýmist bundinn eða handjárnaður eða leika sama leik við aðra.

Sergio er andhetja sem sækist ákaft og óheft eftir kynnum sem öðrum finnst hættuleg og úrkynjuð. Gegnum starf sitt í öskunni hittir hann ungan mann sem á mótorhjól, fyllist þá þráhyggju og reynir meðal annars að kynnast kauða með nákvæmri rannsókn á ruslinu hans. Atriði þar sem hann nuddar nærbuxum þessa ókunna manns fundnar í ruslinu framan í fésið (lyktarskynið virðist honum sérstaklega mikilvægt) sem hann síðan treður sér í þótt fullsmáar séu og annað þar sem hann sleikir sturtuvegg slá jafnvel við sjálfri Saltburn í að sviðsetja kynferðislega þráhyggju en í O fantasma er hún ekki falin bak við minnsta söguþráð. Rodrigues vill greinilega reyna á þolrif áhorfenda með hinum mörgu opinskáu sjálfsfróunar-, kynlífs- og nektarsenum hins 18 ára aðalleikara Ricardo Meneses (1981–2010) sem var víst (varla venjulegur) sveitastrákur en ekki atvinnuleikari, leikferill hans aðeins þessa eina mynd og síðan lést hann tíu árum síðar, aðeins 29 ára, ekki sá ég hvernig. Meneses er samt vel valinn því að hann er áhrifamikill í hlutverkinu með tilkomumikinn vöxt og ákaft starandi augnaráð. Þegar hann er ekki að svala fýsnum sínum er hann reiður og þvermóðskufullur á svip líkt og lífið sé óvæginn andstæðingur sem hann sé þó óhræddur við. Hann sækist kinnroðalaust eftir því sem hann vill og það líða varla fimm mínútur milli skyndikynna sem fæst leiða til neins. Það er erfitt að vorkenna ekki Fatimu sem hefur fallið fyrir þessum gallagrip en ekki verður vart við mikinn áhuga leikstjórans á henni heldur.

Myndin hefst á Sergio í leðursamfestingi með gati framan og aftan sennilega til að auðvelda mök og það hvarflaði fyrst að mér að þetta væri kannski fremur klámmynd en listaverk en það var samt ekki niðurstaðan því að hér er feitara á stykkinu. Þó að myndin sé full af drunga og depurð (enski frasinn „relentlessly gloomy“ kom í hugann) hefur hinn endalaust graði Sergio áleitna nærveru sem erfitt er að hunsa., hvort sem hann er búinn að finna nýjan spegil til að stara ákaft á sjálfan sig eða aðra, klifrar um eins og dýr eða leitar skyndikynna þar sem einhver er bundinn og hann sjálfur klæddur eins og „the gimp“ úr Pulp Fiction. Endalok myndarinnar verða þegar stráksi hefur mætt í gimp-búningi til að ræna mótórhjólagaurnum en flýr að lokum á ruslahaug og er farinn að skríða um á haugnum eins og dýr, drekka úr drullupollum og stela mat sem hefur verið hent, ekki ólíkt því sem gerist í einni kvikmynd Tarr Béla. Ekki er þetta auðskilið og sennilega táknrænt. Okkur er neitað um að skilja við Sergio á góðum stað.