Ekki krikket

Ég sá ekki Maurice á sínum tíma (1987) enda kom hún örugglega ekki í bíó á hjara veraldar og myndbandið var á þeim tíma rýnt illviljalaust á Morgunblaðinu sem „saga kynvillings“. Löngu seinna mun ég hafa séð hana alla en aðeins einu sinni og greip því tækifærið um jólin þegar hún birtist á SVT. E.M. Forster (1879–1970) er almennt talinn einn fremsti skáldsagnahöfundur 20. aldar. Fjórar skáldsögur hans komu út 1905–1910 en síðan engin fyrr en 1924 og engin eftir það. Maurice, sú fimmta í röðinni, var að vísu skrifuð um 1914 en kom ekki út fyrr en 1971., skömmu eftir andlát Forsters sem hafði haldið henni leyndri. Kvikmyndaparið Merchant og Ivory mynduðu þrjár af þessum skáldsögum 1985–1992 og eru tvær kvikmyndanna (A Room with a View og Howard’s End) með réttu sögufrægar og margverðlaunaðar en Maurice fékk aðeins verðlaun á Feneyjakvikmyndahátíðinni. Sennilega var efnið of hinsegin svona löngu fyrir Brokeback Mountain en form hennar er raunar einnig lausbeislaðra en A Room with a View og Howard’s End þó að sjálfum finnist mér helsti gallinn á myndinni að hún krefst samúðar með Maurice en James Wilby er ekkert sérstaklega geðþekkur í hlutverkinu enda sló hann síðar í gegn sem skúrkur. Að öðru leyti reyndist myndin talsvert þéttari en mig minnti við annað áhorf (á nýársdag).

Í upphafi er Maurice Hall í Cambridge og kynnist þar hinum sjarmerandi Clive Durham sem er enda leikinn af sjálfum Hugh Grant á sínu hárprúðasta skeiði. Durham er afar upptekinn af hinni svokölluðu grísku ást en vill tjá hana með faðmlögum og kossum einvörðungu á meðan Maurice þráir kynlíf eins og flest fólk. Síðar hleypur mikill ótti í Clive þegar vinur þeirra Risley lávarður er handtekinn fyrir að reyna við sjóliða sem reynist vera agent löggunnar (í bókinni er ótti hans ekki jafn skiljanlegur). Clive vill áfram þekkja Maurice en temja hug sinn til hans og þeirra hvors til annars á meðan Maurice er í fyrstu frekar hömlulaus en leitar síðar lækningar við öfuguggahættinum. Það reynist vera talsverður stéttamunur á þeim þar sem Clive er ríkur og býr í höll en Maurice telst til borgarastéttarinnar, er ekki einu sinni neitt sérstaklega góður í krikkett (krikketleikur er samt ein eftirminnilegasta sena myndarinnar) og hann leitar að lokum niður fyrir sig í þjóðfélagsstigann, fyrst með því að kenna fátækum ungmennum hómóerótíska hnefaleika og að lokum sefur hann hjá strákslegum veiðiverði Clives sem heitir Alec Scudder og er leikinn af Rupert Graves. Scudder er lengi vomandi um í bakgrunni sögunnar en Maurice hefur varla komið auga á hann vegna þess að hann er hluti af vinnuaflinu. Ein niðurstaða upphaflegu sögu Forsters er þó að alþýðumaðurinn sé mun raunverulegri, sannari og líflegri en borgaralega pakkið sem lifir í þrældómi vegna allra siðanna og hefðanna sem hvíla þungt á þeim.

Það er því viðeigandi að Ruper Graves í hlutverki Scudders stelur eiginlega myndinni frá sjálfum Hugh Grant. Scudder er ekki gallalaus en nógu framur og ófyrirleitinn til að forfæra Maurice þó að hann gæti þess lengi að halda sig á mottunni; Maurice nær upphaflega athygli hans með því að vera ekki alltaf á jafn háum hesti og hitt fína fólkið og hjálpar Scudder meðal annars einu sinni að hreyfa píanó; Scudder tekur auðvitað eftir öllu.. Graves náði sér því miður aldrei á strik sem leikari eftir þrítugt en átti magnaðan feril fram að því, meðal annars í þessari mynd. Phoebe Nicholls leikur hinna óelskuðu eiginkonu Clive Durham og er geðþekk. Annar senuþjófur er Denholm Elliott sem leikur lækninn dr Barry sem er óhræddur að segja Maurice til syndanna við ýmis tækifæri. Í bókinni kemur ungur frændi læknisins Dickie líka við sögu og sá táningur vekur upp losta hjá Maurice en honum er sleppt úr myndinni (þó að atriðin hafi raunar verið kvikmynduð og séu á Þúskjánum) og í staðinn eru nokkur smærri atriði þar sem Maurice hittir aðra álíka stemmda karlmenn og er iðulega fullur viðbjóðs. Hann er því eðlilega afar tortrygginn í garð Scudders eftir að þeir hafa samrekkt. En niðurstaðan er þó sú að Maurice sé sá heppni miðað við undanrennulíf Clives þó að engan veginn sé á hreinu hvað verður um þá Scudder eftir að þeir finna hver annan. Tilfinning áhorfandans er þó sú að Scudder hafi bjargað Maurice frá því að verða innantóm skel.

Myndir eins og þessi eldast vel vegna þess að söguefnið heldur áfram að vera áhugavert. Það væri vel þess virði að reynt væri aftur að koma Forster á hvíta tjaldið (ein skáldsagan er eftir) en þó hef ég því miður ekki neina sérstaka trú á að nútímamenn geri betur en Merchant og Ivory.