Mikilúðleg mannvirki

Sama ár og afi heitinn fæddist risu fjórar feiknlegar styttur við lestarstöðina í Helsinki en þær tröllslegu mannverur nefnast luktarberarnir eða lyhdynkantajat á frummálinu. Listamaðurinn Emil Wikström (1864-1942) var samtíðarmaður Einars Jónssonar og undir ýmsum sömu áhrifum en aldrei fékk Einar þó að gera aðra eins kólossusa fyrir íslenskt samfélag þó að heiðurslandinn Bertel Thorvaldsen hafi hannað risavaxið Luzern-ljónið snemma á 19. öld. Bertel vann auðvitað aldrei fyrir Íslendinga enda hafði hann líklega minni en engan áhuga á þeim bóndadurgum en allan á Grikkjum, Rómverjum og hetjum kristninnar. Samt var styttan af Bertel í miðbænum fyrsta íslenska útilistaverkið, að sjálfsögðu gefið af Dönum. Bertel er kannski sú íslenskasta af öllum okkar menningarhetjum þar sem hann kom aldrei til Íslands, hirti ekkert um land og þjóð en varð frægur erlendis alveg óháð löndum föður síns.

Ýmis stjórnvöld hafa í tímans rás haft smekk fyrir hvalkynjuðum minnismerkjum en líklega eru þær andstæðar hinni íslensku búmannsafstöðu til listarinnar um að hún megi aldrei taka of mikið pláss (þó að tröllaukin hús séu mjög við smekk landans) og kemur aldrei betur fram en þegar þykkustu þursar þingsins vilja veita vesælum verktökum von um að geta sölsað undir sig enn meira ríkisfé með því að afnema regluna um að hluti byggingarfjár fari í list. Hvergi opinberast betur sú rammíslenska afstaða að öllum fjármunum sem fari í eitthvað annað en allt of stórt húsnæði og allt of stóra bíla sé sólundað. Fólk sem trúir þessu einlægt hefur samt gaman af að skoða píramídana en styður aðeins list sem útlendingar borga því að hið íslenska fé þarf helst að fara eingöngu í ökutæki þjóðarinnar og húsnæðið.

Nýlega hafa nágrannar vorir Skotar á hinn bóginn gerst handgengnir svipuðum gigantismus og reistu fyrir ellefu árum tvö risavaxin hrosshöfuð nálægt einum þjóðveginum. Listamaðurinn Andy Scott ber ábyrgð á þeim og skilst mér að þau veki nokkra lukku meðal frænda okkar.

Eitt eftirminnilegasta augnablikið í kvikmyndunum eftir Hringadróttinssögu, sem þrátt fyrir ýmsa galla halda enn sínu sem ein best útfærða epík nútímans, er þegar stórlist Gondor birtist í fyrsta sinn, risastyttur af Isildur og Elendil. Að sjálfsögðu er Gondor ekki Ísland sem minnir meira á heimahéröð hobbitanna með sínum ættfræðiáhuga, skýru stigveldi og smásmyglislegu krytum sem ná ekki máli á heimsvísu. Eðlilega á risalist eins og luktarmennirnir ekki heima í slíku hobbitalandi en jafnvel hobbitar geta hrifist andspænis stærðinni og við áhorfendur að lokum með þeim.