Skarpar smásögur Clarice
Clarice Lispector (1920–1977) mun hafa fæðst í Úkraínu en flutti barnung til Brasilíu og er nú einn þekktasti brasilíski höfundur 20. aldarinnar. Eftir að hafa kynnt mér Elizabeth Bishop stuttlega langaði mig til að snúa mér að Lispector, bæði vegna minna eigin tengsla við Brasilíu (og brasilíska gyðinga sérstaklega) og svo auðvitað er henni iðulega lýst eins og Alice Munro eða Svövu síns risavaxna heimalands og þessir höfundar hafa skipt mig litlu máli þannig að ég náði mér í The Complete Stories (2015). Því miður ræð ég (ennþá?) ekki við að lesa Lispector á hennar eigin hljómfagra tungumáli og skammast mín fyrir.
Ég er rétt að byrja á Clarice (ó, Tony Hopkins, hvað hefurðu gert þessu nafni?) en sé að hún er að reyna að lýsa hinu innra lífi og nota til þess allar aðferðir, þar á meðal furðusöguna eins og Svava (er ekki viss um að mín góða vinkona hafi lesið Lispector, a.m.k. fann ég ekkert dæmi þess að þær hafi verið nefndar í sömu andrá). „A imitação da rosa“ (1960) er ein af hennar þekktari sögum og hefst á mínu eigin nafni. Söguhetjan er húsmóðir sem hefur orðið fyrir áfalli og mér dettur í hug að Han Kang hafi lesið hana því að kúgun og matur kemur talsvert við sögu. Kannski er aðalefni sögunnar hið rólega yfirborð og það sem er undir niðri. Þetta er verulega sterk saga og gæti verið hennar besta.
Sagan „Amor“ (1960) er úr sama smásagnasafni, Fjölskylduvensl (Laços de família) snýst um hvernig smávægileg atvik geta snúið allri tilverunni á haus. Söguhetjan er afar viðkvæm og kannski er það þema í mörgum sögum Lispector, konur á barmi taugaáfalls. Sagan er auðvitað náma fyrir sálfræðinga og áhugamenn um tvífaraminnið. TIlfinning mín er að það sé feitt á stykkinu í flestum sögum Lispector (ég er aðeins búinn með fjórar) og er því ekki mjög hissa á að vinsældir hennar aukist sífellt. Virkilega góðar bókmenntir batna með hverjum lestri.
„A quinta história“ mun hafa birst fyrst árið 1952 en er í smásagnasafninu A legião estrangeira (1964). Hér virðist mér Lispector á slóðum Borges því að hér er hún að lýsa fimm sögum sem allar gætu hafist á kvörtunum hennar yfir kakkalökkum. Ég er þegar búinn að átta mig á að dýralíf Brasilíu er fjölbreytt og sagan er fjarska stutt en er góð lýsing á starfi höfundarins. Sögurnar flækjast stöðugt og kannski er sagan góð heimild um ferilinn þegar Lispector semur sögur sínar.
„O ovo e a galinha“ er úr sama smásagnasafni og þar gerist Lispector afar heimspekileg enda fæst hún þar við eitt helsta heimspekivandamál allra tíma. Ég man að Svövu heitinni var eggið líka hugleikið. Fyrsta síðan í sögunni gefur góða tilfinningu fyrir því hversu hratt Clarice Lispector flýgur í sínum skáldskap og þó að ég sé aðeins kominn á sögu fjögur er ég glaður að hafa leyft mér að kynnast henni.
