Fangelsið er leiksvið

Ég verð að játa að á tíma vaxandi möguleika til raunsæis eru viljandi leikrænar myndir stundum eins og ferskur andblær. Það á við um kanadísku kvikmyndina Les Feluettes (Liljur) í leikstjórn John Greyson sem vakti mikla athygli í heimalandinu fyrir þrjátíu árum, ekki síst fyrir að vera afar meta, þ.e. að hálfu leyti er hún sviðsetning á leikriti í fangelsi en að hinu leytinu eru sömu leikarar (þ.e. fangarnir) staddir í fortíðinni á kvikmyndalegu sviði og sífellt er flakkað milli þessa, líkt og það sé jafnvel áhorfandi kvikmyndarinnar sem býr til hið raunsæja kvikmyndaumhverfi út frá leikritinu sem hann er að horfa á en þó ekki alveg fullkomlega því að persónurnar sem hann sér eru leikararnir úr fangelsi og meðal annars eru allar konur leiknar af körlum.

Biskup einn er kvaddur í fangelsi að hlusta á deyjandi fanga játa syndir sínar en síðan kemur í ljós að honum er ætlað að horfa á leikrit sem hinir fangarnir setja upp um 40 ára gamla atburði úr lífi biskupsins og fangans og upprifjunin leiðir í ljós að biskupinn er sjálfur sekur um glæpinn sem einn fanginn hefur verið dæmdur fyrir. Í fyrstu er hin listræna blekking ekki áberandi, fangarnir eru þeir sjálfir en ekki persónurnar sem þeir leika en smám saman heldur myndin inn í fortíðina sjálfa og fangarnir sem leika eru þá biskupinn, fanginn og vinur þeirra sem dó fyrir 40 árum. Þessi rammafrásagnaraðferð er ívið frumlegri en sambærileg aðferð Þóris Bergssonar meðal annars vegna þess hvernig ramminn öðlast eigið líf og fortíðin kemst aldrei úr honum.

Biskupinn og fanginn eru stöðugt með en við fáum aldrei að sjá yngri sjálf þeirra þar sem þeir eru greinilega áfram túlkaðir af föngunum sem leika þá. Þeir flytja línur sínar yfirleitt afar leikrænt fremur en raunsæislega, enginn þó fremur en strákurinn sem leikur biskupinn á unga aldri. Leikritið hefst á öðru leikriti sem var greinilega flutt fyrir 40 árum um heilagan Sebastian, þann afar erótíska dýrling og virðist það leikrit hafa fengið leikarana ungu til að horfast í augu við kenndir sínar á sínum tíma, bæði þann sem síðar verður biskup og hinn sem situr í lífstíðarfangelsi auk drengs sem dó fyrir 40 árum og röngum manni kennt um það. En leikarinn sem túlkar manninn sem nú er í fangelsi og á sínum tíma lék Sebastian er barinn til óbóta af föður sínum og ákveður í kjölfarið að trúlofast undarlegri aðalskonu sem er kominn á svæðið í miklum loftballón. Sú er leikin af ungum manni af afrísku kyni (og mun leikarinn vera þekkt kanadísk dragdrottning sem kallar sig m.a. Titty Galore).

Þó að hinn ungi Simon biðji aðalskonunnar til að losna við barsmíðar heldur hann áfram að elska eldri kærasta sinn Vallier en þar með verður hinn ungi Bilodeau (síðar biskup) svo afbrýðissamur að hann verður þeim báðum að bana. Það er eins og öll þessi saga snúist um þau hákristilegu þemu píslarvætti og réttlæti en melódramatíska sagan verður ferskari með því að vera túlkuð í leikriti fanganna og óvissunni um hvort við séum stödd í leikriti eða raunveruleika. Áhorfendur eru líka skildir eftir í óvissu um hvort nokkurt réttlæti sé framundan.

John Greyson (f. 1960) er mikill hörgabrjótur sem fyrir Liljurnar var þekktastur fyrir söngleikinn Zero Patience sem tók til skoðunar goðsögnina um að allan eyðnifaraldinn mætti rekja til eins kanadísks flugþjóns en aðalpersónurnar í söngleiknum eru sjúklingurinn sem er aðeins kallaður Zero og hinn þekkti landkönnuður Richard Burton sem í söngleiknum er enn á lífi 170 ára gamall eftir að hafa óvart komist í tæri við eilífðarbrunn. Þetta er alltsaman mjög ögrandi og hið sama á við um Liljurnar þar sem skúrkurinn er hræsinn kaþólikki en fórnarlömbin karlkyns elskendur. Ég heyrði aðeins nýlega um þessa mynd og fannst hún afar forvitnileg