Klassíkin, tvíhyggjan og netið

Ég verð að játa á mig að hafa enn ekki séð Odysseifskviðu Christophers Nolan. Ekki vegna þess að mér sé illa við Nolan; ég mun hafa séð sjö af fjórtán myndum hans; áhorfið fer eftir áhuganum á efninu. Batman Nolans er sannarlega besti alvarlegi Batman kvikmyndaheimsins (Adam West er í sérflokki); Memento og Oppenheimer fannst mér stórgóðar myndir og Insomnia og Dunkirk enn betri. Ég eyddi líka sumrinu 1993 í að lesa Hómerskviður á svölunum í Álfheimum enda ekki gamall og latur þá, vitaskuld las ég þær báðar í íslenskri þýðingu sem Kristinn frændi var meðal annars viðriðinn. Síðar hef ég þefað aðeins meira af klassíkinni þótt hún sé ekki mitt sérsvið en ég verð að játa að ég nenni ekki endilega á myndir þó að Matt Damon eða Tom Holland leiki í þeim eða nokkur annar af helstu leikurum myndarinnar. Það væri helst ef Agamemnón ætti fremur óvænt að fá uppreisn æru.

Á netinu kom fljótlega í ljós að Demókratar og aðrir kratar ættu að halda ákaft með myndinni vegna þess að í henni væri fólk af ýmsum kynjum og kynþáttum og þannig nánast rasismi að vera andvígur henni. Ýmsir mér ókunnir rasistar voru greinilega að kvarta yfir þessu nýstárlega leikaravali – þökk sé algóratisma netsins verð ég mjög lítið var við slíkt fólk – og samfélagsmiðlarnir sem ég skoða stundum voru allir eins og Twitter fyrir 2021 þar sem allir studdu sama flokkinn sem náði þó ekki 10% stuðningi almennt þegar á reyndi. En síðan birtist ritdómur Emily Wilson í London Review of Books og þá fór heldur að versna í því þar sem Demókratastóðið þurfti nú að ráðast að kvenkyns þýðanda Hómers á þeirri forsendu að hún væri snobbaður háskólamaður og sennilega í vitorði með Trump og því liði öllu. Hjörðin fór þó heldur að riðlast við tíðindin vegna hinnar augljósu karlrembu ýmissa athugasemdanna. Að sjálfsögðu voru athugasemdirnar um dómhörku Wilson flestar óháðar ritdómnum og raunar var Wilson sjálf sökuð um að hafa ekki horft nógu vel á myndina sem ég get vitaskuld ekki dæmt um.

Ég las dóminn aftur á móti þótt ég hafi ekki séð myndina og hann er vissulega í þekktum breskum háðsstíl en alls ekki hæðnari en dómar í þessum blöðum eru oftast. Wilson hefur vitanlega skýra afstöðu og hún þarf ekki að koma á óvart. Aðlaganir eldri texta falla afar sjaldan þeim vel í geð sem best þekkja textana; hver og einn hefur sína túlkun á verkinu og túlkun Hollywoodleikstjóra er ólíkleg til að vera svipuð og þýðanda eða sérfræðings. Ég er sjálfur beggja blands gagnvart Hringadrottinssögu-kvikmyndunum þótt ég fallist á að þær séu stórvirki. Sumar túlkanirnar ergja mig þó óneitanlega og æ meira eftir því sem ég sé þær aftur enda í litlu samræmi við frumtextann. Algeng afstaða til slíkrar gagnrýni eru þreytulegar klisjur um að engu megi nú breyta fyrir fræðingunum sem á sér þó enga stoð. Sumar frjálslegar kvikmyndaaðlaganir eru svo frábærar að engin gagnrýni bítur á þær og ef gagnrýnin bítur er það sennilega ekki að tilefnislausu.

Ég geri ráð fyrir að það sé margt gott við túlkun Nolans vegna góðrar reynslu af sumum fyrri myndum hans. MIg grunar að myndin sé sterk á myndsviðinu en á ekki von á að hún sé full af eftirminnilegum texta vegna þess að fæstar myndir hans eru það og þvi kemur mér ekki á óvart að Wilson hafi líka fundist hann flatur. Enn minna kæmi mér á óvart ef hægt væri að gagnrýna myndina á feminiskum forsendum þar sem Hollywoodmyndir eru sannarlega einn helsti karlaheimur nútímans og þarf að leita í tölvufyrirtæki til að finna álíka skökk kynjahlutföll (en ekki lengi á netinu að körlum að birta lista um 10 bestu myndir eða leikstjóra án þess að konu sé að neinu getið). Það sem mér finnst leitt við þessa umræða alla er hin stæka tvíhyggja sem tröllríður öllu og hefur eyðilagt svo margt í nútímanum. Hún gerir alla umræðu skelfilega deiga og leiðinlega og hefur sannarlega verið virkjuð í þágu alls konar ills málstaðar sem þekkist oftast á því að talsmenn hans heyja alla sína umræðu með því að frussa á mann: Hvernig geturðu verið sammála A en ekki B? Ein slík er í fullum gangi á Íslandi núna, álíka ófrjó og Odysseifsumræðan en vonandi yfirtekur hún ekki næsta áratuginn samt.