Heimili úr orðum
Mig langar ekki til að hugsa um ljóð á útlensku og bölvaði sjálfum mér þegar það frestaði mín að nota orðið „expansive“ um Mánahjörð, nýja ljóðabók Kára Tulinius í stað þess að kalla hana rúmgóða eða víðfeðma en vegna þess að við notum ekki latínu- og grískuslettur og grunnorðaforði flestra mála er lítt heimspekilegur kom mér það samt í hug, kannski vegna þess að kjarni þessarar sex þátta bókar er svo innilegur og á köflum jafnvel hægt að tala um „myndmál smæðarinnar“, hugtak sem jaskað var til dauðs í bókmenntatímum 10. áratugar seinustu aldar. Aðalpersónurnar eru sjálfur ljóðmælandinn en síðan dýr sem hann hefur áhuga á og íslensk náttura almennt. Einmitt þess vegna spannar hún hið víða svið á látlausan hátt, svipað og Jónasi tókst að gera með því að horfa á hnettina og hnífsblaðið á víxl.
Orð á borð við „tilgerðarlaus“ eru margnotuð og rangnotuð og fæla lesandann þannig frá en Mánahjörð einkennist af viðleitni til að ræða tilvist mannsins sem veru í náttúrunni í flóknu sambandi við bróðurpart hennar að mestu án íróníu (en þó ekki glettni eins og sjá má að neðan) en með þungum hljómbotni sem ég spái að geti endurómað lengi með lesendum. Þar er ein veigamesta persónan kýrin Stjarna en samband hennar og ljóðmælandans er einn sterkasti þráður verksins – þannig að Stjarna telst nú með fremri kúm íslenskrar bókmenntasögu í mínum huga.
Annað stórt undirliggjandi þema í bókinni er hin mikla breyting á Íslandi seinustu fjörutíu ára sem er svo erfitt að koma orðum að fæst skáld hafa gert minnstu tilraun til þess. Við sem eru komin yfir fertugt þekkjum öll tvö Íslönd og að mörgu leyti gjörólík. Það verður stundum annarlegt að hafa búið á Íslandi lengi og eiga sér minningar um fortíð með sömu fjöllum og fossum en samt svo ólíka að vart er hægt að tala um sama landið. Breytingin er langt frá því að vera eingöngu samfélagsleg eins og Kári lýsir af miklu næmi í bók sinni. Eitt af því sem er þakkarvert við hinn einfalda yfirborðstón er vonin um að þessi bók geti dregið forvitna að ljóðinu sem alla jafna láta sig það litlu varða vegna þess að hér er verið að tala um margt sem okkur finnst öllum skipta máli.
Hingað til hef ég verið heldur handgengnari Kára Tulinius sem prósahöfundi en ljóðskáldi vegna hans næma skilgreinandi auga sem hefur iðulega fangað strauma og stefnur sem fóru fram hjá flestum öðrum. En í Mánahjörð gengur stundum hvöss nákvæmni hans í svo fagurt hjónaband við persónulega, kaldhæðnislausa en þó ferska náttúrusýn sem getur ekki annað en fangað athygli hinna ljóðelsku. Það er gott ljóðaár sem færir okkur Mánahjörð.
