Heildin í fræðimannsævinni
Það var ekki leiðinlegt í tímum hjá Bergljótu Kristjánsdóttur á námsárum mínum í Háskóla Íslands fyrir allt of mörgum árum og þeir rifjuðust sumir upp fyrir mér þegar ég var að lesa fallega umbrotið og vandað greinasafn hennar Hugrenningar sem kom út núna um jólin. Hugðarefni Bergljótar eru mörg og víðfeðm en þó má sjá þráð í þeim. Einn sá greinilegasti er að hún hefur áhuga á því sem henni sýnist en ekki endilega því sem er í tísku hverja stundina; annar er að greinarnar eru allar efnismiklar af texta og hugsunum og skilja lesandann eftir hugsi og virkan. Greinarnar spanna íslensku bókmenntasöguna frá 10. öld til þeirrar 21. og eru þó ekki bundnar við Ísland. Ég held að ég hafi lesið langflestar greinarnar áður þó að það eigi eflaust ekki við um marga og þær enda sumar eftirminnilegar. Annarra saknaði ég sem vonandi eiga eftir að koma út á öðrum vettvangi því að þessu greinasafni er ætlað að vera syrpa og það er einkenni slíkra bóka að verða óbeint sjálfsævisögulegar. Raunar hygg ég að margir bókmenntafræðingar myndu frekar senda frá sér lista af bókum sem þeim líkar í stað hefðbundinnar ævisögu því að þær eru ekki minnstur þáttur í okkar lífi.
Sérstaklega fannst mér áhugavert að lesa tvær fyrstu greinarnar í bókinni, báðar mér nýjar, annars vegar um konur og ellina og hins vegar form sögulegra skáldsagna sem Bergljót tekur alls ekki sem gefnu. Þar er hún í essinu sínu, sveimar um lendur efnisins eins og örnin og tengir saman ólíka staði úr menningunni á áhugaverðan hátt. Í öðrum greinum bókarinnar setur hún glæný skáldverk sem fengu kannski litla efnislega umræðu í glænýtt samhengi, iðulega alþjóðlegt (ekki aðeins evrópskt eða vestrænt) og heimspekilegt. Ég velti bókarheitinu og kápunni talsvert fyrir mér, þóttist sjá skírskotun í áhuga Bergljótar á hugrænum fræðum sem hafa verið henni mikill aflvaki í fræðunum seinustu áratugi og auk þess er kápan á einhvern hátt lýsandi fyrir verkið þó að ég kunni ekki að greina það frekar.
Yfir fáu stynja bókaútgefendur hærra en greinasöfnum háskólamanna en sem betur fer er Sæmundur ekki á þeirri andvitsmunalegu línu fremur en nafni hans fróði. Hugrenningar sýna þvert á móti gagnið að því að draga fram heildina í einni fræðimannsævi þó að ekki séu öllu gerð skil. Ég veit að ég hefði gleypt bókina í mig sem ungur íslenskunemi og ég hef sem betur fer aldrei skilið þann gaur alveg eftir; hún hefði veitt mér mikinn innblástur og ekki síst hundrað síðurnar af aftanmálsgreinum sem hafa það eðli að lyfta sjálfum textanum enn hærra. Ég hef aldrei séð eftir að hafa lært bókmenntir (m.a. hjá Bergljótu) og við lestur bókarinnar rifjaðist upp fyrir mér hversu sjaldgæf góð bókmenntaumfjöllun á íslensku er (og þess vegna þarf að gefa út fleiri bækur af þessu tagi), en líka hve skemmtilegt það er að vera bókmenntafræðingur.
