Félagslegi hreyfanleikinn um 1850
Það er margt hægt að segja um Glæstar vonir Charles Dickens (1861), skáldsögu um ungan blásnauðan mann sem dreymir um að verða séntilmaður og fær tækifæri með aðstoð óþekkts velgjörðarmanns. Síðan kemur í ljós að hann hefur misskilið eigið líf illilega og raunverulegir velgjörðarmenn hans eru ekki fína fólkið heldur þvert á móti. Um jólin horfði ég á kvikmynd eftir sögunni frá 2012 og telst mér til að það sé sjötta aðlögunin sem ég hef séð. Eftirminnilegust er líklega þáttaröð frá 1989 með Anthony Hopkins, Jean Simmons, Ray McAnally og John Rhys-Davies í lykilhlutverkum en einnig auðvitað kvikmynd David Lean frá 1946 þar sem John Mills var í aðalhlutverkinu (pabbi minn mætti honum löngu síðar prúðbúnum í anddyri Lundúnahótels).. En í kvikmyndinni sem ég sá á jóladag voru Helena Bonham-Carter og Ralph Fiennes í hlutverki hins raunverulega og ímyndaða velgjörðarmanns Pip litla en folinn Jeremy Irvine leikur Pip (og yngri bróðir hans leikur Pip í bernsku). Þessi kvikmynd er vel leikin og fallega tekin en samanburðurinn við meistaraverk Lean og mun rækilegri sjónvarpsaðlögun er erfiður.
Lögfræðingurinn Jaggers, leikinn af Robbie Coltrane, færir Pip inn í heim fágaða fólksins og þar sem Pip hefur aðeins séð hann hjá hinni sturluðu ungfrú Havisham sem enn klæðist enn brúðarkjól löngu eftir að hafa verið yfirgefin við altarið þá dregur hann þá röngu ályktun að ungfrúin hljóti að vera hinn ókunni velgjörðarmaður — og þar fyrir utan lætur sú gamla orð falla sem enduróma fyrir tilviljun hjá velgjörðarmanninum. Þessi misskilningur eitrar allt líf hans og vonbrigðin verða mikil þegar í ljós kemur að það er fanginn Magwitch sem raunverulega hefur hjálpað honum en Pip færði þeim ógæfumanni mat þegar hann var á misheppnuðum flótta. Æskuár Pips eru afar mikilvæg í sögunni og fá yfirleitt rækilegt rými í aðlögunum. Í þeirri sögu eru heilar tvær andstyggilegar konur mikilvægar, sturlaða ungfrúin sem Helena Bonham-Carter fer létt með að leika og frænka Pips, frú Gargery, sem Sally Hawkins ofleikur stórkostlega. Boðskapurinn virðist stundum vera sá að treysta körlum eins og hinum góðlátlega smið Joe Gargery en ekki frekum kellingum sem þykjast vera eitthvað. Ekki ósvipað og í Njálu því að Dickens hefur bæði trausta Bergþóru og varasama Hallgerði í sögu sinni.
Í 1989-aðlöguninni var Jaggers leikinn af hinum stórkostlega Ray McAnally og varð aðalhlutverkið í sögunni. Jaggers er kaldhæðinn og með handþvottaráráttu en afar góður í sínu starfi og þar sem hann hefur verið ráðinn til að sjá um Pip reynist hann honum vel. Robbie Coltrane mun víst aldrei áður hafa leikið í Dickens-aðlögun en hann er mikill á velli og getur talsvert meira en hið endalausa hlutverk Hagrid í Harry Potter myndunum gaf til kynna. Jaggers er á sinn hátt betra hlutverk en fanginn Magwitch og frökenin óða. Robbie Coltrane hefur þann „pondus“ sem til þarf og hið sama á við um Skotann Ewen Bremner í hlutverki hins kúnstuga aðstoðarmanns hans Wemmick. Stofustúlkan Molly er líka mikilvæg í þessari gerð sögunnar og minnir á skuggahlið 19. aldarinnar þar sem óbótamenn voru hengdir í massavís.
Í sögu með mikilli fjöld litríkra persóna er sjálfur Pip stundum dauflegur og passívur, þræll snobbsins og ástar sinnar á hinni fögru Estellu sem ungfrú Havisham hefur kynt undir í því skyni að eyðileggja líf hans. John Mills réð ágætlega við hlutverkið en jafnvel ágætir leikarar eins og Ioan Gruffudd og Douglas Booth sem hafa sannarlega útlitið með sér eru mér ekki ofarlega í minni. Jeremy Irvine var eftirminnilegur í hinni hartnæmu War Horse og jafnvel enn betri í hryllingsmyndinni Beyond the Reach þar sem hann var á nærbuxunum einum mestalla myndina. Irvine mun hafa viljað setja meira testósterón í hlutverkið og sannarlega minnir Pip hans stundum á ljónsunga í búri. Þegar Magwitch (Ralph Fiennes engu óhræðilegri en í gervi hins neflausa Voldemorts) birtist verður Pip afar æstur og hömlulaus og æðir til gömlu ungfrúarinnar til að hrista ljónsmakkann. Það er ekki endilega þeim Irvine og Holliday Grainger í hlutverki Estellu að kenna að þetta virkar ekki. Pip og Estella eru líklega ekki mjög sannfærandi persónur af hálfu Dickens sjálfs.
Þessi aðlögun veitir Herbert Pocket, hinum góðgjarna vini Pips, talsvert rými umfram það sem sumar aðlaganir gera. Herbert er leikinn af popparanum þrælöfuga Olly Alexander sem lék í þáttunum It’s a Sin um árið. Hinn forríki og lífsleiði Bentley Drummle er leikinn af Ben Lloyd-Hughes en þeir bræður hann og Henry eru af yfirstétt og hafa verið margnýttir sem illmenni.
