Geim-Shakespeare
Geimvísindafantasíumyndin Forbidden Planet (1956) virðist við fyrstu sýn ekki eiga margt sameiginlegt með unglingamyndinni 10 Things I Hate About You (1999) sem gerði Heath Ledger frægan, og hvorug þessara „genre-kvikmynda“ er við fyrstu sýn nátengd hinni risavöxnu óskarsverðlaunamynd West Side Story (1961) en raunin er þó sú að allar þessar þrjár ólíku kvikmyndir eru hver um sig nútímaleg og afar sjálfstæð aðlögun hver á sínu Shakespeare-leikriti: Fárviðrinu, Skassið tamið og Rómeó og Júlíu. Að minni hyggju eru þær líka besta tegund aðlögunar; öfugt við þær mýmörgu leiksýningar þar sem textanum er haldið, jafnvel stuðluðum og í „blank verse“ en leikarar eru í nasistabúningum, klykkja út með „sjitt“ og „fokk“ eða koma fram fyrir tjaldið og halda meta-ræður um að nú séu þeir staddir í leikhúsi að leika leikrit. Vegna þess að í raun má færa Shakespeare út í geim en halda samt tryggð við hann eða láta persónurnar syngja „Can’t Take My Eyes Off You“ eða dansa á húsþaki og syngja um Puerto Rico og New York.
Tryggð aðlögunar verður líklega ekki mæld í textamagni sem haldið er heldur fremur hinu hversu góður skilningurinn á verkinu eru og hvernig kjarni þess getur haldist á nýju sviði. Í stuttu máli er villusýn að tala um tryggar aðlaganir eða ótryggar heldur nær lagi að greina á milli greindarlegra og óinnblásinna aðlagana. Í raun er þetta alltaf aðalatriðið í gagnrýni á aðlaganir. Algengt er að brugðist sé við gagnrýni á aðlaganir með því að þeir óánægðu telji að „ekki megi breyta orði“ en ég hef þó aldrei séð slíka gagnrýni í raun. Mestu ræður oftast hvort aðlögunin sé beinlínis góð og vel heppnuð. West Side Story gerist ekki í Veróna en andstæðurnar eru svipaðar og með því að nýta gamla skáldið frá Avon er honum lyft en hann alls ekki tekinn niður.
Þess vegna hef ég leyft mér að kalla nýlega óskarsverðlaunamynd bestu Njáluaðlögunina þó að handritshöfundar hafi ekkert minnst á að vera innblásnir af þeirri gömlu. Það er samt ekki aðalatriðið í mínum huga heldur að myndin kemur boðskap um hefnd, ofbeldi, kynhlutverk og lög og rétt til skila þannig að til sóma er — ef hún er ekki innblásin af Njálu gæti hún samt auðveldlega verið það og í báðum tilvikum er brenna hátindurinn. Getur það verið tilviljun?
