Afþreying og bókmenntaleg uppnefni

Þegar metsöluhöfundurinn Sophie Kinsella kvaddi þetta líf skömmu fyrir jól — þetta var höfundarnafn en ég sé enga ástæðu til að nota rétt nafn hennar fremur en að kalla George Eliot alltaf Maryann eða Þorgils gjallanda Jón – og raunar í sömu viku og metsöluhöfundurinn Joanna Trollope varð mér hugsað til bókar hennar Kinsella sem ég las árið 2020 þegar hún kom út á íslensku og hét Mitt ófullkomna líf (My not so perfect life á frummálinu; hvorttveggja með komískri leiðréttingu á forsíðu). Ég hafði þá skömmu fyrr kynnt mér Jenny Colgan sem skrifar ágætar veruleikaflóttabækur ætlaðar miðaldra konum sem væntanlega eru ekki með háskólagráðu í bókmenntum. Ekki vil ég þó hallmæla Jenny því að tekjur af henni hjálpuðu útgefanda mínum að gefa út sex mun óvinsælli bækur eftir mig sjálfan og ég skil alveg aðdráttarafl hennar en leið alltaf svolítið við lesturinn eins og þegar ég vakna upp eftir draumana þar sem ég hef hámað í mig kökur og tertur. Ég var ekki heldur neitt yfir mig hrifinn af Harry Potter á sínum tíma en bæði Colgan og Rowling eru þó meistarar í hinni mikilvægu list höfundarins að halda áhorfandanum við efnið.

Í samanburðinum kunni ég vel við Kinsella sem er að einhverju leyti á svipuðum brautum og hinir metsöluhöfundarnir en hefur hent inn farsanum sem þriðja hjóli undir vagninn og var það góð viðbót að mínu mati. Kinsella hafði að mínu mati skýrar hugmyndir um hvað hægt er að gera í afþreyingarbókum og raunar ekki ósvipaðar mínum (á þessum tíma var ég að gefa út Bölvun múmíunnar sem ég hef alltaf litið á sem örlítið pómó afþreyingu). Söguþráðurinn fylgir þá hæfilega fyrirsjáanlegum brautum með smá snúningi en persónusköpunin er umtalsvert nýstárlegri en í samsvarandi afþreyingarbókmenntum sem fólk á aldri við mig og Kinsella ólst upp við og til að mynda eru kynhlutverkin í talsverðri endurskoðun og tími sannarlega kominn til.

Flest verk Kinsella voru skilgreind sem „skvísubókmenntir“ (eða „chick lit”) sem mér skilst að sé nú dottið úr tísku og skil það vel enda líkaði mér aldrei við hugtakið sem minnti mig meira á uppnefni en alvarlega tilraun til bókmenntategundagreiningar. Flokkurinn var skilgreindur af aðalpersónunni sem væri þá ung kona hvorki bláfátæk né vellauðug og ekki ósnortin af rómantík. Bækurnar áttu þó fátt annað sameiginlegt. Hin afkastamesta Colgan (sem líka gefur út bækur undir nafninu Jane Beaton) hefur svarað því til að hennar bækur hefji venjulegu konuna til vegs og virðingar sem söguhetju í stað þess að söguhetjan sé blautur draumur karlkynsins (hver man ekki eftir tímanum þegar Sveinn Skorri sagði okkur íslenskunemum að Balzac hefði fundið upp þrítugu konuna en Gestur Pálsson flutt hana til Íslands). Það á vissulega við um þær Kinsella báðar sem eru á sinn hátt að blanda hefðbundnu raunsæi við gamansemi og farsælar ástir.

Kinsella vildi fremur kalla skáldsögur sínar rómantískar gamansögur sem er hugtak sem gæti þess vegna átt við bækur snillingsins P.G. Wodehouse líka. Líkt og hún var Wodehouse ekki tekinn mjög alvarlega sem höfundur en hann var þó slíkur stílsnillingur að mun hátimbraðri höfundar voru fullir aðdáunar eða jafnvel öfundarblandinnar virðingar. Hvort orðstír Kinsella á eftir að verða viðlíka og hans leiðir tíminn í ljós en þó lofa ég að minnast hennar aftur innan nokkurra ára.