Krípi eldri konur og raunsæið
Skáldið og bókmenntafræðingurinn Thorkild Bjørnvig (1918–2004) skrifaði árið 1974 opinskáa bók um vináttu sína og Karen Blixen (slíkt ætla ég alls ekki að gera þó að einnig ég hafi þekkt frægar eldri skáldkonur og sé ekki samur eftir). Sú bók var síðan gerð að kvikmynd af sjálfum Bille August árið 2021 og ég sá hana á jólunum. Birthe Neumann leikur Karen Blixen og skartar öðru hvoru miklum túrban líkt og sjálf barónessan þó að ekki sé hún að öðru leyti lík Blixen, ekki frekar en Meryl Streep var á sínum tíma. Aftur á móti hefur hún lagt sig eftir talanda skáldsnillingsins, þó ekki svo ákaft að verði ótrúverðugt. Þegar Jonathan Pryce lék höfundinn Lytton Strachey á sínum tíma þurfti hann að draga úr seimnum vegna þess að breskir bóhemar um 1920 höfðu svo ýkjukenndan drafanda að ekki var hægt að nota hann og láta áhorfendur líka fallast á að þau hafi verið manneskjur en ekki skrípi. Kannski er Blixen svipað dæmi og jafnvel Halldór okkar Laxness.
Allt frá dögum Sunset Boulevard (1950) hefur tíðkast að lýsa vináttu frægs eldra fólks við unga skjólstæðinga sem miklum pervertisma (hvað er eiginlega svona hættulegt við sambönd fullorðinna þvert á kynslóðir?) og sannarlega gefur Pagten margt í skyn en þrátt fyrir að myndin sé byggð upp eins og hálfgerð hrollvekja í anda The Servant Harold Pinters þá gerist að lokum fátt sérstakt og Bille August kærir sig greinilega ekki að gera meira úr efninu en tilefni er til. Ekki kemur Thorkild Bjørnvig neitt sérstaklega vel út úr myndinni (en bók hans hef ég raunar ekki lesið) og kannski er vandamálið leikarinn Simon Bennebjerg sem túlkar hann sem hálfgerða dulu sem sveiflast milli eiginkonu sinnar, hjákonunnar og hinnar ráðríku eldri skáldkonu.
Seint verður þetta talin besta kvikmyndin um Karen Blixen þó að Bille August hafi mikla hæfileika og hafi engu gleymt. Líklegasta skýringin er að maður finnur ekki til mikillar samúðar með persónunum (sérstaklega ekki með magisternum unga sem maður nennir aldrei að hafa minnstu áhyggjur af) sem kannski er mitt vandamál fremur en sögunnar. Ívið ýktari gamlar kvikmyndir með svipuð þemu, gjarnan með Bette Davis í aðalhlutverki, eru talsvert betri afþreying. August vill aftur á móti ekki yfirgefa raunsæið alveg þó að sagan um krípí eldri konuna henti því kannski ekki mjög vel — a.m.k. hafa margar eldri konur verið vinir mínir seinustu 30 árin og engin þeirra var neitt krípí. Kannski var Blixen það en þótt hún sé góð leikkona kemur Birthe Neumann því ekki til skila. Það er ekki nóg að reykja, tala mjög hægt og vera gömul. Streep var betri en enn á eftir að gera virkilega áhrifamikla kvikmynd um Blixen.
