Eros og annar misskilningur
Stundum er eins og helstu lífsgæði fræðimannsins séu að geta leiðrétt algengan misskilning tengdan fræðasviði sínu eða staðreyndum yfirleitt og þeir eru að því leyti líkt og leiðsögumaður í Lundúnum sem þarf að skýra fyrir nýju fólki hvern einasta dag að styttan af „Eros“ á Piccadilly Circus er ekki af Eros heldur öðrum ástarguð, Anteros, sem raunar er stundum talinn bróðir Erosar. Þannig að ég ætla að nota síðuna á þessum sólríka sumardegi til að telja upp fáein atriði (flest tengd sérsviði mínu) sem ég leiðrétti gjarnan þegar ég fæ tækifæri til, með misjöfnum árangri því að fólki finnst ekki jafn gaman að vera leiðrétt og að leiðrétta aðra.
Er þessi síða kannski aðallega leið höfundar til að fá útrás? Rétt er að taka það fram að þó að allt sé satt sem kemur fram á eftir er það aðeins til gamans að ég þykist missa svefn yfir þessu þannig að óþarfi er að fá bræðiskast yfir meintri geðillsku höfundar.
Það er aðeins kenning frá 18. öld (Kirkjusögu Finns biskups) að Eysteinn Ásgrímsson sé höfundur Lilju en ekkert öruggari en að Snorri Sturluson og Sturla Þórðarson hafi samið Íslendingasögur. Lengi vel er höfundurinn aðeins nefndur Eysteinn munkur og það er betra.
Öfugt við það sem oft er haldið fram (t.d. heyrði ég það á málþingi nýlega) er margt vitað um 15 öld og ýmsar bókmenntir miðalda eru frá þeim tíma, jafnvel þrjár af tíu þekktustu Íslendingasögunum.
Það eru líka ágætar vísbendingar um að konur hafi verið virkar í bókmenntasköpun miðalda og hafi meðal annars samið Íslendingasögur. Sannarlega er þeim eignuð þekking á einmitt þessu sviði. Það skiptir ekki máli hvort núlifandi fólki finnist bókmenntirnar vera meira fyrir annað kynið en hitt. Áhugasvið kynjanna haldast ekki stöðug öldum saman.
4. Kynslóðin sem var alin upp við Íslendingasögur sem barnabækur og jafnvel afþreyingarbækur (fædd 1880 til 1900) var sennilega sú fyrsta sem hafði þær á viðlíka stalli og einkum undir áhrifum frá prentuðum bókum en alls ekki tugum kynslóða forfeðra á sama bæ.
5. Orðið tröll merkir alls ekki það sama á miðöldum og í nútímanum. Myndlist sf tröllum frá seinustu 200 árum gefur afar villandi mynd af flestum þeim sem kallast tröll fyrir 1600.
6. Íslendingaþættir í fornsagnaútgáfum 20. aldar er bókmenntaflokkur sem enginn á miðöldum hefði kannast við og hefur eiginlega lítið sem ekkert skýringargildi nema fyrir hugarfar 20. aldar.
7. Íslenska er ekki óbreytt frá miðöldum heldur ákváðu Íslendingar áranna 1850–1950 að íslensk nútímastafsetning tæki lítið tillit til hljóðbreytinga eftir 1300.
8. Íslendingar sem nú lifa trúa almennt ekki á álfa, a.m.k. ekki þá sömu og sjást í þjóðsögum árnýaldar.
Einu sinni var til þátturinn „Um daginn og veginn“ þar sem helstu andans menn gátu lesið þjóðinni pistilinn og a.m.k. nokkrir gáfu þessi útvarpserindi síðan út á bók. Það hvarflar samt ekki að mér þó að augljóslega hafi ég svipaða þörf og þeir og þessi hógværa síða á netinu verður að nægja. Megi hún finnast í sem flestum leitarvélum fróðleiksþyrstra.
