Bourne og biðlarnir

Ekki kenna sólinni um, ekki kenna tunglinu um, ekki kenna um góðu stundunum, kenndu hrossinu um! Þetta væri góð lýsing á boðskap Hrafnkels sögu Freysgoða og líka aðlögun Christopher Nolan á Odysseifskviðu sem vinur minn fór með mig að sjá í Kringlubíói. Í myndinni er þemað um sektarkennd og ofbeldi yfirþyrmandi en passar illa við upphaflega kvæðið þar sem Odysseifur pönkast á vonbiðlum konu sinnar eftir langa fjarveru — sem hann og gerir hér þótt mér sýndist sumir biðlarnir fá að knékrúpa og gefast upp og ekkert var minnst á hengdu þernurnar (Nolan hefur sennilega aldrei heyrt um Margaret Atwood). Fremur sérstakt fannst mér að ljúka myndinni á að Odysseifur dæmdi sjálfan sig í útlegð og færi með Penelópu í vesturátt — kannski að finna Ameríku? En þá eru upp talin helstu umkvörtunarefnin. Mér datt aldrei í hug að gamla brandaranum um „ég heiti Enginn“ yrði haldið, mér er alveg sama þótt Telemakkus kalli Odysseif „dad“ og jafnvel komi fyrir eitt „fucking“. Miðað við allt sem ég hafði heyrt um myndina átti ég fremur von á góðri afþreyingu en djúpri sýn á inntak kvæðisins og ég myndi hiklaust kalla Nolansgerð Odysseifskviðu greindarlega hasarmynd. Sannarlega er hún ekkert sérdeilis trygg hugarfari klassíkurinnar en þó nær því en t.d. Braveheart er miðöldum og öfugt við miðaldaepík Mels er þessi mynd ekki full af fordómum.

Ein ástæða þess að ég flýtti mér ekkert sérstaklega í kvikmyndahúsið er lítill áhugi á leikurum myndarinnar og það verður að segjast eins og er að mér fannst Matt Damon, Tom Holland og Anne Hathaway öll frekar stirð í hlutverkunum. Damon fór þó skánandi eftir því sem hann líktist Jason Bourne meira, kominn heim til Íþöku Sem kunnugt er var Jason Bourne hasarhetja hugsandi mannsins og Damon hefur engu gleymt þegar kemur að Bourne-töktunum. Tom Holland hef ég hreinlega ekki séð síðan hann var prýðilegur táningaleikari í stórslysamyndum en Chalamet hefði ef til vill gert meira úr Telemakkusi eða þá Di Caprio forðum daga. Þeir sem aftur á móti leika alla aðra í hel í þessari kvikmynd eru Robert Pattinson í hlutverki Antinóusar sem er stækkað mikið frá kvæðinu, John Leguizamo í gervi hins blinda Evmæusar og svo auðvitað Samantha Morton sem fer með Kirku á afar áhugaverðan og nýstárlegan hátt sem virkar. Alltaf þegar þessi þrjú eru í mynd er The Odyssey upp á sitt besta og raunar kom Agamemnon á óvart líka. Þegar hann birtist fyrst í eins konar Svarthöfðabúningi dæsti ég, minnugur Brian Cox í hlutverki illmennis leikið af Brian Cox í Tróju á sínum tíma, en síðan reyndist persónan aðeins flóknari í þetta sinn (þótt ég skilji ekki alveg hvers vegna sama leikkona var látin vera Helena og Klytemnestra sem voru sagðar tvíburar en ekki hálfsystur — spöruðust einhverjir peningar við það?).

Fyrst og fremst er The Odyssey Nolans frábærlega útfærð hasarmynd og ég öfundaði satt að segja táningana sem voru með okkur í bíó að sjá hana á besta aldri; þeir munu seint gleyma henni. Aðal myndarinnar er góð tímastjórnun; frá upphafi til enda eru allir þættir sögunnar af fyrirtaks lengd og aldrei verður hún langdregin. Goya-innblásnu atriðin með risanum Polyfemus létu mig sannarlega fá martraðarkennda innilokunarkennd og Lestrígónarnir voru afar hræðilegir, langt umfram það sem ég átti von á. Atriðin með sírenunum, Scyllu og Charybdis voru fremur stutt en stóðu fyrir sínu. Nolan er sannarlega meistari kvikmyndatækninnar, tölvuteiknar helst ekkert og tilfinningin er sannarlega eins og maður sé raunverulega staddur með hinum ráðagóða Odysseifi og lánlausum skipverjum hans í öllum þessum hörmungum. Góð hugmynd fannst mér að sleppa goðunum að mestu og ekki get ég kvartað yfir neinu atriði, allra síst Hadesarþættinum þar sem Ísland sjálft var í aðalhlutverki. Það var helst að mér þætti nóg um virðingarvert raunsæið þegar fram kom hve erfitt var að kúka og pissa á sig inni í Trójuhestinum.

Kalypso-þáttur myndarinnar fannst mér prýðilegur, bæði til að róa Odysseif og áhorfandann aðeins niður eftir öll átökin og þar sem honum var drefit víða um myndina talsvert í anda kviðunnar eins og ég man hann í útgáfu Kristins frænda og Jóns Gíslasonar á hinni gömlu þýðingu Sveinbjarnar. Sinon úr Enesarkviðu gegnir miklu hlutverki í kvikmyndinni, þætti Mentors er einnig mikið breytt og mínum manni Elpenor er illu heilli alveg sleppt, en okkur áhugamönnum um aukapersónur til gleði eru Evríkleia og hundurinn Argos á sínum stað. Hvernig manni líkar við kvikmyndina fer svolítið eftir því við hverju maður bjóst en Nolan sannar sig að mínu mati enn og aftur sem meistari formsins. Kvikmynd hans getur ekki annað en glætt áhuga á hinum fornum kviðum, skilar helstu atriðum í fléttunni vel, er með boðskap fyrir nýja tíma sem kannski er þó ekkert sérstaklega djúpur. Ég spái því að líkt og Hringadróttinssögumyndirnar og Júragarðurinn muni hún enn þykja góð eftir aldarfjórðung.