Leynilegt heilsuleysi nútímakeisaranna
Uppljóstranir í fyrra um slæmt andlegt heilsufar Joe Bidens seinustu tvö árin og leynimakk forsetahjónanna og helstu ráðgjafa þeirra í kringum það í því skyni að trufla ekki endurkjörsbaráttu hans — sem leiddi ef til vill að lokum til ósigurs Harris í forsetakosningunum og þar með seinna kjörtímabils Trumpskrímslisins — hafa orsakað einkennilega sögulausa umræðu um heilsufarsstöðu forsetans og rétt almennings til að vita allan sannleikann þar um. Ég kalla hana einkennilega sögulausa vegna þess að saga Bandaríkjanna einkennist af leynimakki um heilsu þessa nútímakeisara. Woodrow Wilson fékk slag árið 1919 og átti þá 17 mánuði eftir í embætti. Hann var nokkurn veginn óvinnufær en nánast engum var sagt frá því og ekki virðist hafa komið til greina að hleypa varaforsetanum Marshall að — enda voru þeir engir vinir. Þess í stað tók frú Wilson að sér að túlka vilja eiginmanns síns og gegna í raun forsetaembættinu, líkt og Biden hélt Wilson næstum enga fundi en Marshall tók á móti sumum erlendum gestum í stað Wilsons. Í ótrúlega langan tíma var engin almenn þekking á getuleysi forsetans til að sinna embættinu og Wilson gældi við endurkjör árið 1920 en allir fundu fyrir vettlingatökunum og andstæðingarnir unnu enda stórsigur í kosningunum árið 1920.
Nokkru síðar varð Franklin Roosevelt forseti og ríkti í tólf ár. Fæstir Bandaríkjamenn vissu á þeim tíma að forsetinn gæti reyndar alls ekki gengið eftir að hafa fengið sjúkdóm sem minnti á lömunarveiki — að neðan má sjá eina af sárafáum myndum sem náðst hefur af þessum merka leiðtoga í hjólastól. Árið 1944 var Roosevelt endurkjörinn í þriðja sinn en fæstir kjósendur vissu að litlar sem engar líkur voru á að hann gæti tórað fjögur ár enn og þeir væru í raun að kjósa til valda allsendis óþekkt varaforsetaefni hans, Harry S. Truman. Strax þá um vorið höfðu læknar bannað Roosevelt að vinna lengur en fjóra tíma á dag og spáð því að streita myndi ella ríða honum að fullu sem og varð raunin vorið 1945. Hvers vegna bauð hann sig þá fram aftur? Augljóslega fannst honum ekki koma til greina að stíga niður í miðju stríði og Bandaríkjamenn hefðu e.t.v. ekki reynst honum nógu hlýðnir til að velja annað forsetaefni að hans skapi.
John F. Kennedy glímdi við alls konar heilsufarserfiðleika öll sín fullorðinsár, m.a. Addisonsveiki í nýrnahettum. Um það vissi hinn almenni Ameríkani þó mest lítið. Þá reyndist bakið Kennedy erfitt og krafðist fjölmargra aðgerða á tiltölulega ungum aldri sem lítið var þó rætt um og að lokum þurfti hann að ganga um reyrður (hefði þannig ekki átt þann möguleika að kasta sér í bílgólfið í Dallas í nóvember 1963). Kennedy var á alls konar lyfjum og þar á meðal verkjalyfum við bakinu en öllu var þessu leynt fyrir almenningi alla tíð. Ímyndin var einmitt sú að núna loksins hefðu Bandaríkin fengið ungan og sérlega hressan forseta sem væri fær í flestan sjó annað en hinn ævagamli Eisenhower. Raunin var alls önnur og öllu var þessu leynt fyrir bandarískum kjósendum, alveg eins og andlegri stöðu Bidens.
Ronald Reagan var ekki formlegur greindur með alzheimer fyrr en fimm árum eftir að hann hvarf úr forsetaembætti en síðan hefur ítarleg rannsókn á textum hans þótt benda sterklega til að einkennin hafði mörg fyrst komið fram svo snemma sem 1983 og í seinasta lagi 1987 sem þýðir að á 9. áratugnum var forseti Bandaríkjanna sannarlega með heilabilun, ekki endilega verri en Bidens en sambærilega að einhverju leyti. Allt var það þó hulið svipuðum leyndarhjúp og nú en Reagan aðeins betri leikari en Biden. Löngu fyrr, árið 1893, missti Grover Cleveland forseti hálft andlitið í leynilegri krabbameinsaðgerð á munni.en það fréttist ekki til almennings fyrr en aldarfjórðungi seinna.
Þó að vissulega sé hægt að hneykslast á leyndarhyggju Bidens og manna hans voru þeir því augljóslega að fylgja ævagamalli hefð um að láta sem ekkert sé meðan forseti er í embætti. Þó að margir telji Bandaríkjaforseta valdamesta mann heims hefur iðulega verið sjúklingur í því starfi og stundum gengið furðu vel. Er hinn fjörgamli forseti sem nú situr alveg laus við elliglöp eða annað heilsuleysi? Um það vitum við mest lítið en kannski er kominn tími til að setja ýmsa herskáa þjóðarleiðtoga á eftirlaun og jafnvel fleiri forna athyglissjúklinga.
