Ástin kemur okkur við
Það er talsverð framleiðsla á bókum í hugvísindum og þótt ýmsar séu afar forvitnilegar eru fáar verulega eftirminnilegar bækur með almennt gildi enda er ritrýnum sérlega uppsigað við fræðirit þar sem reynt er að álykta vítt. Eina slíka keypti ég þó í bókabúðinni Skáldu í bestu viku mars, Eros the Bittersweet (1986) sem eftir að Carson varð frægt ljóðskáld er eðlilega kynnt á baksíðu sem „lyrical meditation“ en í raun er hún kjarni þess sem hugvísindi eiga að snúast um, þ.e. hina greinandi aðferð til að skilja heiminn. Á dögum sérhæfingar þykir hinum nafnlausu hálf kjánalegt ef hugvísindamaður segir eitthvað almennt eða þykist vita eitthvað meira en um þröngt sérsvið sitt en í þessari bók reynir Carson einmitt þetta þó að hún standi vitaskuld styrkum fótum í grískri ljóðlist og hugsun.
Það væri eiginlega ankannanlegt að fjalla um ástina eins og hún komi okkur ekkert við þegar hún gerir það sannarlega og þó að bókin hefjist sem viðureign við orðið γλυκύπικρον í ljóði Saffó þá getur engin orðskýring verið fullnægjandi nema sú sem tekur fullt tillit til áhrifa ástarinnar á mannssálina. Þess vegna hefur stúdía Carsons þau þensluáhrif sem góður lestur á að hafa. Ég staldraði sérstaklega við það sem Carson segir um mörk og jaðar, kannski vegna þess að ég las bókina um leið og ég þurfti að velta fyrir mér áhrifum Eros á mitt eigið líf. Eitthvað við hugleiðingu hennar um jaðar og mörk snerti mig einmitt vegna þess hve skörp og skýr hún er og um leið sönn.
Eins er með hinn sérstaka blinda blett sem Carson ræðir síðar í bókinni. Ekki spillti fyrir að hún ræðir málverk sem er mér mjög kært og kom við sögu í eigin rannsókn minni á Morkinskinnu fyrir löngu; sú er einmitt sek um að fara stundum út fyrir hið þrönga sérsvið. Raggi Bjarna söng til ástar sinnar að vera ekki að horfa svona alltaf á sig „ef þú meinar ekki neitt með því“ en horfið í texta Carsons er dýpra og viðtækara og nær eilítið lengra í að lýsa þránni og kannski tilraun mannsins til að ná utan fyrir sjálfa sig. Auðvitað hjálpar til hversu góðan texta Carson skrifar. Ég er enn þeirrar trúar að niðurskipan orðanna hjálp hugsuninni kannski enn meira en eitthvað sem í orðabókum er kallað merking.
Það er einmitt heillandi að lesa fræðirit þar sem fallist er á nálægð rannsakandans við efnið. Hann rýfur þar með þá aumu blekkingu að hugvísindamaður geti verið utan við það sem viðkomandi ræðir. Rit eins og þetta eru illu heilli fá og ekki alltaf auðvelt að finna þau í hinum risavaxna graut útgefinna fræðirita en sem betur fer eru þau enn að verða til og ýta við þeim sem þarfnast þess.
