Allir eru höfundar á Íslandi, eða: húrra fyrir draugum
Nú er drjúgur hluti frétta svokallaðar þéttbýlisflökkusögur eða „urban legends“ (hvar finnur maður t.d. alla þessa kennara úr fjölmiðlum sem segja fólki að það verði aldrei að neinu eða læknana sem tilkynna sjúklingum að þeir eigi þrjár vikur ólifaðar?) en oftast er manni sama, einkum okkur sem höfum næga sjálfsvirðingu til að hunsa bullið mestan part. Eitt síendurtekið minni í erlendum fréttum hefur þó valdið mér ama og það er alþjóðlega tröllasagan „einn af hverjum tíu Íslendingum skrifar bók á ævinni“ sem er lífseig en innistæðulaus, mun eiga upphaf sitt í ósannaðri en þó ívið sennilegri fullyrðingu um að tíundi hver Íslendingur semji eitthvað sem birtist á prenti á lífsleiðinni, t.d. stöku í blaði, minningargrein, bréf til blaðsins, s.s. alls ekki bók. Hér hefur fjöðrin orðið að mörgum hænum en af því að dellan er komin á prent þykir eðlilegt að endurtaka hana í sífellu.
Þó verður að segjast að of margir Íslendingar hafa skrifað bók, a.m.k. fleiri en ráða við verkefnið. Hvers vegna ráða Íslendingar ekki fagmenn í vinnu þegar þörfin fyrir að gefa út bók grípur þá? Ég man vel eftir að hafa hugsað þetta fyrir áratug eða svo í einni af Eymundsson-bókabúðunum í miðbænum þar sem ég stóð í horni og las (ókeypis) bók eftir þekktan fýsibelg úr fréttum — einn þessara 20-30 sem ævinlega er offramboð af, áratug eftir áratug eins og til að flagga ófrumleikanum. Að sjálfsögðu las ég það sem ég megnaði í búðinni því að ég kaupi ekki draslbækur og sá lestur dugði til að álykta að viðkomandi fýsibelgur hefði eflaust skrifað bókina sjálfur illu heilli en kunni einmitt ekki að skrifa bækur fremur en margir aðrir og því var engin bygging í verkinu eða önnur aðalsmerki bókmennta. Hroki höfundar og sjálfumgleði voru augljós af inntakinu en eflaust skipti líka máli að hann býr í landi þar sem fólk skilur almennt ekki að fagfólk þurfi til að skrifa bækur. Efnið var eigin ævi, einkum hvernig belgurinn hefði upp úr fimmtugu verið ráðinn í vinnu sem hann réð augljóslega ekki við, lenti þar í átökum og illdeilum við alla sem hlutu að vera í samsæri (því að ekki gat þetta verið honum að kenna) og gafst að lokum upp á starfinu en skrifaði síðan bók til að hefna sín á kollegunum. Hugsanlega var hann þó í raun lagður í einelti í vinnunni því að einelti beinist oft gegn afar leiðinlegu fólki; sá sem er ekki á móti einelti gegn leiðinlegu fólki líka getur ekki talist á móti einelti í raun. En þó að háíslenskt ofmat téðs fýsibelgs á sjálfum sér sem rithöfundi væri í takt við almennt ofmat á eigin hæfileikum er það í sjálfu sér ekki áhugavert, heldur fremur sú hugmynd að auðvitað geti maður sem hefur aldrei verið í því fagi samt skrifað bók — hún er almenn og ekki aðeins bundin við loftmestu fýsibelgi.
Ísland er illu heilli ekkert sérlega fátækt af vindbelgjum sem halda að þeir viti og geti allt en samt er það nú fag að skrifa bækur og þeir sem ekki hafa tileinkað sér fagið ættu helst að spilla ekki trjákvoðu með því að skrifa draslbækur, þó að þær geti verið óvartfyndnar á köflum, t.d. ef höfundur hefur enga tilfinningu fyrir því hvernig sjálfumgleði hans birtist þeim flestöllu lesendum sem ekki deila ást hans á sjálfum sér. Sennilega hafði viðkomandi fýsibelgur borgað útgefandanum til að gefa út bókina en ekki nógu mikið til að hægt væri að ráða alvöru höfund. Kannski er það líka óþarft í samfélagi þar sem gagnrýni tíðkast ekki og bókmenntaheimi sem er ofurseldur kapítalískri hugsun.
Stundum þegar ég stend í bókabúðum dæsandi yfir slíkum vindbelgjabókum sakna ég stéttar draugahöfunda á Íslandi. Þó að flestar erlendar metsölubækur samdar af slíkum kónum séu auðvitað ekkert sérstakar heldur (þar sem umfjöllunarefnið er nær alltaf óáhugavert) eru þær þó alltaf betri en það sem sjálfumglaðir menn klastra sjálfir saman. Það er nefnilega fag að skrifa og þeir sem kunna fagið sjá mun á klastri og góðu handverki þó að þeir muni kannski seint nenna að tjá fýsibelgjum það.
