Danskur Dosti

Leikkonan Lene Maria Christensen leikur rektor lögreguskólans í Taastrup í dönsku sjónvarpsþáttaröðinni Lögregluvald (Uniformen) sem ég fann á spilara Sjónvarpsins (sem ég kalla þó ekki RÚV vegna andúðar á plebbavæðingu allra hluta) og mun hafa verið sýndur í sumar. Hún passar vel í hlutverkið þó að ekki væri nema vegna útlitsins sem er eins og öllum helstu lögreglustjórum á Íslandi hafi verið hrært saman í eina. Í þættinum eru annars margir leikarar sem ég hef aldrei áður séð ásamt gamla spaðanum Taxa-Mike (Peter Gantzler) og svo Bjarne okkar Madsen úr Edderkoppen forðum (Jakob Cedergren) í hlutverki eiginmanns skólastjórans. Flestar eru þessar löggur harðir naglar en þó brothættar sálir. Þátturinn er þannig dæmigert vinnustaðadrama, bókmenntagrein sem fáir hafa meira vit á en Danir. Hann hefur unnið til verðlauna í Danmörku og víðar enda sagði sjálfur Bo Tao Michaëlis sem allt veit um afþreyingarmenningu að þeir væru álíka gæðavara og danskt smjör og ekki verður dýpra tekið í árinni. Ég var sjálfur mikill aðdáandi Varða laganna (Hill Street Blues) á 9. áratugnum og þessir nýju þættir héldu mér við efnið frá upphafi af svipuðum ástæðum, góðri persónusköpun og þroskaðri íhygli um hlutskipti laganna varða.

Meginflétta þáttarins er að skólastjórinn Sanne Hammerby setur lögregluskólanemann Youssef Elamin í leyfi eftir að sá síðarnefndi hefur skotið unglingsdreng eftir átök en vegna þrýstings innan lögreglunnar hleypir hún honum aftur í skólann en er engan veginn sannfærð um sakleysi hans. Hér kemur sem sagt upp siðferðislegt vandamál af því tagi sem Danir geta rætt vel og lengi og snýst þátturinn ekki síst um meðalhófið sem er líka rætt talsvert af lögreglunemum strax í upphafi og er síðan stöðugt minnt á það í þáttunum.. Af nemunum eru sex mest áberandi. Fyrir utan Youssef eru það Daniel, Tobias, Peter, Liv og Freja, öll leikin af ungum leikurum sem ég hef ekki séð áður. Lögreglumannsdóttirin Freja er stíf, bókstafstrúar og holl stéttinni en Liv vill hugsa sjálfstætt og meta aðstæður hverju sinni. Tobias er hugsanlega of vænn til að vera lögga, Daniel er siðferðislega varasamur og sér það eitt sem hann vill sjá og Peter er síblaðrandi í tímum og einkum til að reyna við Freju sem er þó spenntari fyrir Youssef. Athyglinni er semsé dreift á æði margar persónur en allar eru forvitnilegar og nógu raunsæislegar til að áhorfanda finnist hann þekkja þær.

Sanne er þjökuð af mígreni og ný í starfi eftir að hafa orðið fyrir áfalli í vinnunni og kannski vegna þess eða vegna nafnsins hefur hún þörf fyrir að sanna sig. Strax í upphafi losar hún skólann við sköllóttan harðjaxl sem hefur gert í því að niðurlægja stúdentana líkt og ýmsir íslenskir háskólakennarar fyrir hálfri öld. Aftur á móti reynist manndrápsmál Youssefs henni ekki auðvelt viðureignar, ekki síst þar sem sannleikurinn í málinu er málum blandinn og ekki endilega þægilegur fyrir yfirstjórn lögreglunnar. Hjónaband hennar er líka að leysast upp meðal annars vegna þess að hún hefur meiri áhuga á vinnunni en eiginmanninum (sem ekki er óeðlilegt enda vinnan stundum fjölbreyttari en maki sem fólk valdi sér í æsku) og fram kemur meðal annars að í Danmörku er hægt að skilja með rafrænum skilríkjum sem mér þótti forvitnilegt. Maðurinn sem hún rennir í staðinn hýru auga til í fyrstu er einmitt löggan sem á að rannsaka mál Youssefs, Elliot Kallehave, og ekki dregur úr siðferðisklemmunni við það. Eins og heyra má slaga þessi vandamál næstum upp í hina epísku þáttaröð Happy Valley sem er sennilega besta sjónvarpsefni seinustu 15 ára ásamt Hvíta lótusblóminu. Uniformen nær þó ekki alla leið þangað en samt bestu sjónvarpsþættirnir sem ég hef séð í Sjónvarpinu í ár og þar má öðru hvoru finna góða takta, ekki síst þegar kemur að innra lífi persónanna.

Youssef er seinteknari sem persóna þar sem lengi gerir hann fátt annað en þramma um þungbrýnn og sakbitinn líkt og Raskolnikoff í Glæp og refsingu. Daniel aftur á móti neitar að viðurkenna að neitt saknæmt hafi gerst eða hann sjálfur geti borið minnstu ábyrgð og þegar hin unga Liv verður vitni að sektarkennd Youssefs taka þau Freja og kennarinn Bjørn öll þátt í að verja Youssef fyrir henni uns þau eru orðin þrælmeðsek honum. EInbjörn togar í tvíbjörn sem togar í þríbjörn uns ýmsir lögreglunemar eru orðnir helteknir sektarkennd, þar á meðal Sanne sjálf, þó aðallega út af öðru. Hún reynir að gera yfirbót með því að grafa sannleikann upp úr starfsfólkinu og nemendunum en gengur hægt. Ég er ekki frá því að meðsekt sé meginefni þáttanna, kannski hvernig sekt eins verður smám saman að sekt stofnunarinnar allrar sem erfitt er að leiða hjá sér, jafnvel þótt við sjáum nokkur dæmi um lögreglumenn sem eru útfarnir í að taka enga ábyrgð, meðal annars hinn ákafi Daniel og Martin, eiginmaður Sanne.

Tekið skal fram án allrar skreytni að danska er mér nánast jafn töm og íslenska jafnvel þótt æði mörgum atkvæðum sé iðulega sleppt í framburði — þess vegna varð ég fremur hissa þegar „morgen“ var þýtt sem „mamma“ í þætti 3— og aldrei skammast ég mín meira en þegar samlandi minn talar ensku við málhafa þessarar fögru tungu. O tempora o mores, hefði Sísero sagt en Danir segðu kannski „Tiderne skifter“. í staðinn. Hvað um það var hressandi að fá að ylja sér við góðan danskan þátt í haustrokinu og þótt niðurstaða þáttarins sé ekki endilega sú að gott sigri illt nær Sanne þó að skora eitt mark fyrir réttsýnina að lokum.