Clannad og brúin

Ég hef oft sagt að pragmatismi sé eina siðlega stjórnmálastefnan því að hvað er siðlegt við að setja fram kröfur sem vitað er að eiga sér enga von? Hugsanlega til að færa hinn alræmda Overton-glugga þannig að þær verði raunhæfari; ég skrifaði einu sinni skáldsögu um fólk sem gerði það og nokkrum hefur vissulega tekist að færa gluggann eftir sinn dag, t.d. hinum lærða Enoch Powell sem eitt sinn þótti öfgamaður en myndi sjálfsagt elska núverandi þinglið Breta og Íslendinga. Hins vegar er engin sérstök dyggð að halda fram ítrustu kröfum til þess eins að leika sig dyggðugri og prinsippfastari en aðra og til að geta haldið áfram að vera óánægður endalaust þó að margir hafi leikið þann leik, einkum róttæklingar og ekki síst umhverfissinnar sem eru ekki í pólitík í raun og aðeins að leika byltingarmannaleikinn. Ég hef sjálfur verið ungur róttæklingur og verið sakaður um þetta en minn hópur var þó ævinlega skýr líka um það sem hann var fylgjandi og því sem hann vildi ná fram eins og sjá má ef bókin okkar er lesin. Annað auðvitað sem jafnvel róttæklingar þurfa að gæta að er að greining þeirra sé í samræmi við raunveruleikann og vera t.d. ekki í fýlu yfir því að ójöfnuður sé að aukast þegar hann er í raun að minnka — slík róttækni á röngum forsendum er dæmi um þá illu iðju að sá í akur óvinarsins og nýleg dæmi sýna að þegar róttæklingar afneita því sem hefur vel heppnast leiðir það til sameiginlegs fjöldasjálfsmorðs.

Þetta kom mér í hug þegar ósveigjanleiki þótti hin æðsta dyggð í fjölmiðlum í fyrra og góðvinur minn minnti mig á lagið „A Bridge“ sem írska hljómsveitin Clannad (blessuð sé minning Moyu Brennan) sendi frá sér árið 1996, um það leyti sem írsku „vandræðin“ sem höfðu staðið áratugum saman og virtist óviðráðanleg flækja fóru skyndilega að leysast. Það gat aðeins gert með því að allir féllu frá sínum ítrustu kröfum og líkt og í Suður-Afríku upp úr 1990 var hluti af samkomulaginu að morðingjar yrðu leystir úr haldi og réttlætið lagt til hliðar í bili. Clannad syngur beinlínis um „compromise“ og það er því sláandi að hlusta á þetta þegar fólk veður uppi á netinu sem stærir sig af einstrengingshættinum sem er augljóslega afleiðing af því að búa í bergmálshelli og hafa tileinkað sér vinsælar meirihlutaskoðanir. Enginn sem hefur verið raunverulega öðruvísi eða haft alvöru sérskoðanir ímyndar sér aftur á móti að það þurfi aldrei að laga sig að einhverju leyti að skoðunum annarra. Þannig er ósveigjanleikinn sem á að sanna rótttækni manna í reynd sönnun um hið gagnstæða, þ.e. að samfélagsleg staða manna sé þvert á móti svo sterk að það geti leyft sér að búa í ímynduðum heimi þar sem hægt er að fá allt sitt fram.

Þó að Clannad hafi samið þetta lag um „compromise“ er áhugavert að það kom út á plötunni Lore sem var þeirra írskasta plata fram að því. Clannad er nefnilega gott dæmi um listamenn sem eru raunverulega róttækir og í langvarandi herferð fyrir málstað. Þeir breyta heiminum með því að víkja ekki frá sinni eiginlegu línu en gera þó alls konar málamiðlanir, m.a. í þágu vinsældanna. Sjónvarpsþátturinn Harry’s Game og skáldsaga Gerald Seymour sem hann byggist á eru eiginlega nokkurn veginn gleymd núna en allir þekkja lagið úr þættinum sem er eftir Clannad. Textinn er írskur og aðalsetningin („Fol lol the doh fol the day“) snýst um hverfulleika alls. Eiginlega voru skilaboðin í laginu ekki ósvipuð þeirri átakaþreytu sem að lokum leiddi til samkomulagsins árið 1998 og lok írsku „vandræðanna“. Margir aðrir Írar höfðu sveipað sig meiri róttækni en Clannad en voru kannski fyrst og fremst mafíósar sem þrifust á ofbeldinu.

Í fyrra lagði kúrdíska skæruliðahreyfingin PKK niður vopn eftir að hinn fangelsaði leiðtogi hennar Öcalan hafði hvatt til þess. Hann var lengi kallaður hryðjuverkamaður í fjölmiðlum Vesturlanda líkt og Mandela áður. Báðir hafa þessir menn reynst vera pragmatískir stjórnmálaleiðtogar sem skilja að frelsisbarátta er dans sem stundum þarf jafnvel að stíga með óvinunum. Sá er grundvallarmunurinn á þeim og öllum nethetjunum og pistlahöfundunum sem eru miklir í kjaftinum árum og áratugum saman en hafa aldrei á ævinni tekið raunverulega áhættu. Ég fyrirlít þá alla.