Evrópsk skakkkímni
Sumar bestu bækur sem ég hef lesið seinustu ár fjalla um sambönd foreldra og barna og sumar eru í frjálsu formi eins og Eurotrash eftir hinn svissneska Christian Kracht (f. 1966), skáldsagan sem mér skilst að allir íslenskir leshringir hafi verið að kanna í sumar, ef til vill vegna þess að Ísland er nefnt í henni. Söguhetjan er greinilega höfundur sjálfur en samt veit lesandi varla hvort hann á að taka þessu sem sönnu eða ekki — við erum á slóðum autofictionsins sem hefur einkennt 21. öldina, Knausgaard og Annie Ernaux. Hann Christian leggur af stað í ferðalag með aldraðri móður og er ætlunin að rjúfa vítahring fortíðarinnar með hjálp peninga. Eins og kannski er að búast við í evrópskri skáldsögu snýst sársauki fortíðarinnar bæði um misnotkun og glæpi seinni heimsstyrjaldarinnar sem enn vofir yifr hnignandi álfunni sem er farin að líkjast æ meira lokuðu ríkramannasamfélagi hinna hrörnandi í Florida (og því að vonum vinsæl af rasistum sem þykjast ekki vera það).
Formið hefur vakið mesta athygli. Tvítog harmsins og gráglettninnar einkennir söguna frá upphafi til enda auk þess sem bæði samræður mæðginanna og hugsanir höfundar skottast í ýmsar stundum skemmtilega óvæntar áttir, með þeim afleiðingum að sagan verður útleitin þótt stutt sé og lesandinn fær sterklega á tilfinningunni að mikið sé undir. Ellin, forréttindin og menningarsagan eru sterk þemu í bókinni en stundum er svolítið erfitt að vita hvert þessi saga stefnir eða hvort hún stefnir eitthvert. Kannski þjáist hún af of stórum kaldhæðniskammti. Á hinn bóginn er lýsingin á lamandi sektarkennd styrkur bókarinnar og Kracht er sannarlega ekki að reyna að strjúka lesendum meðhæris.
Ég hef ekki lesið fyrri bækur Kracht en greini áhrifin frá snillingum seinustu aldar á borð við Mann og Proust. Sögumannsröddin ver sig talsvert með lærdómi og snobbi, minnir að því leyti á hin ofurkaldhæðnu verk Rubens Östlund. Lýsingarorðið “wry“ er mikið notað í ritdómum um Kracht en það útleggst í íslensku ýmist sem ‘kíminn’ eða ‘skakkur’ og kannski ætti ég að finna upp orðið ‘skakkkíminn’ um stíl Krachts. Stundum þegar ég las leið mér eins og ég væri ekki orðinn nógu kaldhæðinn fyrir þennan heim, er til dæmis ekki orðinn náungi sem getur talað hæfilega fyrirlitlega um fullveldið. Ég saknaði örlítið hjartans án þess að vilja setja fram altæka kröfu um að það þurfi í allar bækur. Angistin sem lýst er í sögunni er sannarlega raunveruleg en vel hulin undir skakkkímna stílnum sem ég er enn efins um.
